هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۳۳ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۴۶ شکارچی غیرقانونی بازداشت شدند، ۴ قاچاقچی چوب به مراجع قضائی معرفی شدند و مقامات استانی چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، اصفهان و زنجان از تشکیل پرونده برای ۱۱۵ متخلف خبر دادند. دراردبیل برای ۲ واحد صنفی آلاینده هوا اخطاریه زیست محیطی صادر شد. مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و دبیر کانون انجمن‌های صنفی کامیون‌داران کشور از فرسودگی ناوگان های حمل و نقل این استان ها خبر دادند،مسئله ای که تاثیر مستقیم بر آلودگی هوا می گذارد. در همین ایام بیش از ۲۰۰ هکتار از مراتع و جنگل‌های گچساران طعمه حریق شد از سوی دیگر مقام استانی کردستان کمبود تجهیزات و اعتبارات در اطفاء حریق را از مشکلات اصلی محیط زیست این استان عنوان کردند. در حوزه تولید پسماند، ۱۲ متخلف در گیلان بازداشت شدند، ۲ واحد صنفی اخطاریه دریافت کردند و ۱۸۰ واحد درمانی متخلف در رشت نیز به مراکز قضایی معرفی شدند. همینطور مقام استانی تهران از صدور ۳۲ اخطاریه زیست محیطی برای واحد های صنفی متخلف در این استان خبر داد.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۴۶ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۶ گزارش منابع رسمی است، در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اصفهان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، قزوین، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و هرمزگان بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند. همچنین در همین مدت مسئولان محیط زیستی و انتظامی استان‌های اردبیل، قزوین و کردستان از بازداشت ۴ قاچاقچی چوب خبر دادند.

طبق اعلام فرمانده‌های یگان حفاظت محیط زیست در چهارمحال و بختیاری و خراسان جنوبی، از ابتدای سال جاری تاکنون به ترتیب ۴۱ و ۴۹ شکارچی غیر مجاز با تشکیل پرونده، دستگیر شدند. از سوی دیگر فرماندهان یگان حفاظت محیط زیست استان‌های اصفهان و زنجان به ترتیب از بازداشت ۱۸ و ۷ متخلف زیست محیطی در این استان‌ها طی ماه اخیر خبر دادند.

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی دامغان نیز از ثبت ۱۱ فقره تخلف قطع و حمل چوب تاغ طی سال گذشته در این شهرستان خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این  مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت هوای تهران در روزهای جمعه ۲ خرداد و یکشنبه ۴ خرداد ماه به ترتیب با شاخص ۱۳۰ و ۱۵۰ برای گروه‌های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) ناسالم اعلام شد.

استفاده از کاروان حمل و نقل شهری یکی از فاکتورهای اصلی جلوگیری از آلودگی هوا است، با این حال به تازگی محمود ترفع، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران با تاکید بر اینکه ناوگان اتوبوسرانی پایتخت دارای ۵ هزار و ۸۰۰ دستگاه اتوبوس است که ۵۴ درصد آنها فرسوده هستند، گفت: “بیش از نیمی از ناوگان به سن بازنشستگی رسیده است و همین موضوع، آماده به کار نگه داشتن اتوبوس‌ها را سخت و دشوار کرده است”.

احمد کریمی دبیر کانون انجمن‌های صنفی کامیون‌داران کشور با بیان اینکه در مجموع آمار ناوگان حمل و نقل فرسوده در کشور حداقل ۳۰۰ هزار دستگاه کامیون اعم از ناوگان جاده‌ای و درون شهری است، گفت: “با اینکه در مرحله اول طرح نوسازی و واردات ناوگان جدید، امکان ورود ۵۰ هزار دستگاه کامیون (یک ششم ناوگان فرسوده کشورمان) وجود دارد اما به طور قطع ۸۰ درصد دارندگان ناوگان فرسوده امکان پرداخت چندین هزار یورو را ندارند. همچنین در دستورالعمل طرح جدید نوسازی ناوگان فرسوده آمده است، زمانی که خودرو وارد گمرک شد، در صورت ارایه گواهی اسقاط، واردکننده مشمول ۲۵ درصد معافیت گمرکی می‌شود. بنابراین اگر گواهی اسقاط ارایه نشد هم می‌توانند باز هم نسبت به واردات این کامیون‌‌ها اقدام کنند و به صورت آزاد به فروش برسانند بدون اینکه در ازای آن کامیونی اسقاط شود. به طور قطع این روند باعث خواهد شد که تعداد ناوگان از گذشته هم بیشتر شود این در حالی است که متوسط عملکرد ناوگان در شرایط فعلی هم بسیار پایین است. وزارت راه و شهرسازی و سازمان راهداری ناشیانه به موضوع نوسازی ناوگان فرسوده ورود کرده است و باید مطالعات بیشتری انجام می‌شد:.

از سوی دیگر، فاضل عبدی رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردبیل با بیان اینکه در ماه گذشته تعداد ۸۶ مورد پایش واحدهای صنعتی، تولیدی و خدماتی شهرستان اردبیل انجام شد، گفت: “در این مدت برای ۲ واحد صنفی آلاینده هوا اخطاریه زیست محیطی صادر شده است”.

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه  عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست  وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند. در هفته‌ای گه گذشت بیش از ۲۰۰ هکتار از مراتع و جنگل‌های گچساران در آتش سوخت. علت وقوع این آتش سوزی از سوی حسین کلانتری استاندار کهگیلویه و بویراحمد، نامشخص اعلام شده است. با این حال وی گفت که “احتمال عمدی بودن حریق وجود دارد”.

از سوی دیگر شهاب محمدی معاون فنی اداره کل محیط زیست استان کردستان کمبود تجهیزات و اعتبارات در اطفاء حریق را از مشکلات اصلی محیط زیست این استان برای جلوگیری از آتش گرفتن جنگل‌ها عنوان کرد.

بحران پسماند

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده می‌توان به معرفی ۱۸۰ واحد درمانی متخلف به مراکز قضایی در رشت اشاره کرد. محمدعلی ویشکایی معاون هماهنگی امور عمرانی فرمانداری رشت با اعلام این خبر، گفت:  “مدیریت پسماند و زباله‌های عفونی یکی از معضلات مهم این شهرستان است.”

همچنین سعید شهند، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل از برخورد با تخلیه‌کنندگان نخاله‌های ساختمانی در بستر رودخانه‌های این استان خبر داد و گفت: “با همکاری دهیاران و شهرداران استان خودروهای تخلیه نخاله در بستر رودخانه‌ها شناسایی و متخلفان به مراجع قضایی معرفی شدند.

در گزارشی دیگر ساسان اکبری‌پور، فرمانده یگان حفاظت محیط ‌زیست گیلان، با بیان اینکه برخورد با تخلیه کنندگان پسماند و ضایعات ناشی از بسته‌بندی محصولات کشاورزی در این استان آغاز شده است، گفت: “برخی از این واحدهای بسته‌بندی به صورت شبانه اقدام به تخلیه پسماند و ضایعات حاصل از بسته‌بندی محصولات خود در طبیعت می‌کنند و در همین رابطه تاکنون تعداد ۱۲ نفر متخلف به جهت ایجاد آلودگی در محیط زیست به مراجعه قضایی استان معرفی شدند”.

به گفته رئیس اداره حفاظت محیط زیست اردبیل نیز در هفته گذشته ۲ اخطاریه زیست محیطی برای واحدهای صنعتی آلاینده که یکی در حوزه پسماند و دیگری در حوزه پساب بوده در این شهرستان صادر شده است.

پسماندهای بیمارستانی، از خطرناکترین نوع تولیدشده امروزی به حساب می‌آیند. این قبیل پسماندها بیشتر در بیمارستان‌ها و مراکز پزشکی و بهداشتی و درمانی تولید می‌شوند، و حاوی مواد عفونی و شیمیایی بسیار خطرناک هستند.

اگر این قبیل پسماندها، درست و اصولی دفع نشوند، می توانند آب و خاک (که منابع اصلی تولید غذای انسانها و سایر موجودات زنده هستند) را آلوده کنند.

از دیگر اخبار محیطی زیستی این هفته می‌توان به صدور و ابلاغ اخطاریه محیط زیستی از اول سال جاری تاکنون برای ۳۲ واحد آلاینده محیط زیستی در تهران اشاره کرد. فاطمه برنا، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهر تهران، در این خصوص گفت: “اخطاریه‌های صادره و ابلاغی از سوی محیط زیست برای واحدهای متخلف، دارای مهلت قانونی است که مسئول واحد را مکلف به رعایت شاخص‌ها و استانداردهای محیط زیستی و رفع آلودگی می‌کند و در صورت عدم همکاری و اقدام مثبت موضوع به مراجع قضایی شهر تهران منعکس می‌شود”.