هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۴۴ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۴۸ شکارچی و صیاد غیرقانونی بازداشت شدند، ۷ قاچاقچی چوب به مراجع قضائی معرفی شدند. در همین ایام یک شکارچی غیرقانونی در اصفهان به مجازات جایگزین حبس محکوم شد. در همین ایام بیش از ۱۱۲۲ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در حاشیه‌های زاگرس از جمله در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، فارس، ایلام، کرمانشاه، کردستان، بندرعباس و بوشهر طعمه آتش شد. از سوی دیگر این آتشسوزی ها در فقدان تجهیزات اطفای حریق در این استان ها گسترش پیدا کرده است. همچنین به دنبال کمبود امکانات و تجهیزات، دستکم ۸ نفر در عملیات اطفای حریق منطقه خاییز مصدوم شدند. مقامات منابع طبیعی استان های قم، تهران، فارس و بوشهر از وقوع ۱۰۹ حادثه حریق و آتش سوزی طی سال جاری خبر دادند که به دنبال آن ۶۶۷ هکتار از عرصه های جنگلی و مرتعی این استان ها در آتش سوخته است. در حوزه تولید پسماند، دو متخلف محیط زیستی در شهرستان های کاشان و دماوند به ترتیب به ۱۳ ماه حبس تعزیری و شش ماه حبس تعزیری و پرداخت جریمه نقدی، محکوم شدند. رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردبیل از صدور چهار اخطاریه زیست‌محیطی طی ماه گذشته برای واحدهای آلاینده در این شهرستان خبر داد.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۴۸ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۷ گزارش منابع رسمی است، در استان‌های البرز، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، خراسان شمالی، زنجان، کردستان، کرمان، کهگیلویه و بویراحمد و مازندران بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند. همچنین در همین مدت مسئولان محیط زیستی و انتظامی استان‌های آذربایجان غربی، اردبیل، چهارمحال و بختیاری، گیلان و مازندران از بازداشت ۷ قاچاقچی چوب خبر دادند.

در همین حوزه یک قاچاقچی چوب در شهرستان آران و بیدگل در استان اصفهان به احیای جنگل‌ها شامل کاشت نهال و مبارزه با آفت موش ها در مناطق کویری این شهرستان محکوم شد.

همچنین فرمانده یگان حفاظت منابع آبزیان شیلات هرمزگان نیز از توقیف چهار فروند شناور صید صنعتی متخلف در آب های هرمزگان خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این  مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

در تاریخ ۱۳ خرداد ماه، رییس گروه پایش آلودگی هوا و صوت سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد: “هوای یزد با شاخص ١۵۴ ناسالم برای تمام گروه‌ها است و هوای شهرهای بندر جاسک با شاخص ۱۰۷، اهواز ۱۱۷ و شیراز ۱۲۴ در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس قرار دارد”.

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست  وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند. در هفته ای که گذشت بیش از ۱۱۲۲ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در حاشیه‌های زاگرس ازجمله در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، فارس، ایلام، کرمانشاه، کردستان، بندرعباس و بوشهر طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت ‌شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیست‌محیطی بارها از بی‌توجهی مقام‌های دولتی انتقاد کرده‌اند. علل ۹۵ درصد این آتشسوزی ها “عامل انسانی” عنوان شده است. گفتنی است؛ طی روزهای گذشته به دنبال کمبود امکانات، دستکم ۸ نفر در عملیات اطفای حریق منطقه خاییز مصدوم شدند.

همچنین فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها اعلام کرد؛ وزارت دفاع از ٢سال گذشته به دلیل تامین نشدن بودجه، بالگردهای اطفای حریق را در اختیار این سازمان قرار نمی‌دهد و این درحالیست که اعزام نشدن بالگرد در عین صعب‌العبور بودن برخی مناطق درگیر آتش از جمله دلایل ادامه آتش‌سوزی‌ها اعلام شده است.

طبق اعلام مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی استان تهران، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس و مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر از ابتدای سال جاری تاکنون به ترتیب ۱۰، ۱۲، ۵۶ و ۳۱ حادثه حریق و آتش سوزی رخ داده که به ترتیب ۲۱۲، ۱۳۱، ۱۳۰ و ۱۹۴ هکتار از عرصه های جنگلی و مرتعی این استان ها در آتش سوخته است.

در خبری دیگر آمده است؛ در ایران به طور متوسط طی یک دوره ۱۳ ساله حدود ۱۶ هزار هکتار در سال طعمه حریق شده که بخش زیادی از آن جزو عرصه‌های مقطعی و چیزی حدود ۴ هزار هکتار هم عرصه‌های جنگلی را شامل می‌شود.

از سوی دیگر، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان از صدور حکم بازداشت برای ۱۱ نفر از متخلفان روستای بیله واقع در شهرستان مریوان، در پی تعرض به عرصه‌های منابع طبیعی خبر داد و در این خصوص گفت: “با همکاری نیروهای انتظامی هفت نفر از متجاوزین زندانی شدند و چهار نفر باقیمانده متواری و تحت پیگرد قانونی هستند”.

بحران پسماند

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده می‌توان به ادامه فعالیت محل فعلی دفن زباله‌ ها در منطقه کرنو واقع در شهرستان خلخال اشاره کرد که در مجاورت مناطق مسکونی بویژه بیمارستان شهر، با توجه به اعتراض شهروندان همچنان به فعالیت ادامه میدهد.

معاون نظارت و پایش اداره کل محیط زیست استان اردبیل با تاکید بر اینکه شهرداری خلخال نسبت به راه‌اندازی سایت جدید دفن زباله‌های این شهر باید سریع اقدام کند افزود: “روزانه بیش از ۷۰ تن زباله در خلخال جمع‌آوری و به محل دفن زباله‌ها در منطقه کرنو انتقال داده می‌شود و با احساب زباله‌های انتقالی از روستاهای نزدیک شهر به این محل روزانه بیش از ۱۰۰ تن زباله در مجموع به این محل در مجاورت شهر انتقال داده می‌شود”.

همچنین نبود سیستم تصفیه فاضلاب و رهاسازی پساب کارخانه الکل‎سازی نصر شهرستان خرم‌آباد در رودخانه این شهر مشکلات زیست محیطی بسیاری برای منطقه به‌ وجود آورده است. از جمله دفع مستقیم فاضلاب الکل‌سازی در خاک باعث کاهش کیفیت خاک و نابودی محصولات کشاورزی و تخلیه آن‌ها در رودخانه تهدیدی جدی برای حیات آبزیان شده است.

در گزارشی دیگر حسین خادمی، رییس اداره حفاظت محیط زیست کاشان اعلام کرد: “به دنبال مشاهده تخلیه فاضلاب صنعتی واحدی کارگاهی در محیط زیست، موضوع از طریق طرح شکایت در دستگاه قضایی پیگیری شده و قاضی پرونده متهم را به ۱۳ ماه حبس تعزیری محکوم کرد”.

همچنین محمد فریدی رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دماوند نیز از محکومیت یک واحد فعال در زمینه شن و ماسه به دلیل استقرار نامناسب و ایجاد آلودگی محیط زیستی، به شش ماه حبس تعزیری و پرداخت جریمه نقدی خبر داد.

پسماندهای بیمارستانی، از خطرناکترین نوع تولیدشده امروزی به حساب می‌آیند. این قبیل پسماندها بیشتر در بیمارستان‌ها و مراکز پزشکی و بهداشتی و درمانی تولید می‌شوند، و حاوی مواد عفونی و شیمیایی بسیار خطرناک هستند.

اگر این قبیل پس ماندها، درست و اصولی دفع نشوند، می توانند آب و خاک (که منابع اصلی تولید غذای انسانها و سایر موجودات زنده هستند) را آلوده کنند.

همچنین سهیل اولادزاد، فعال محیط زیست با انتشار ویدئویی در فضای مجازی وضعیت اسفبار دپوی زباله در جنگل‌های شیرگاه را گزارش داده است؛ زباله‌های شیرگاه و شهرستان‌های اطراف، بدون هیچ‌ مدیریتی در جنگل رها و شیرابه‌ی ناشی از آن‌ مستقیما وارد آب‌های زیرزمینی می‌شود. این در حالی است که ساکنان شهرستان قایٔمشهر در پایین دست این مکان با حفر چاه از آب‌های زیرزمینی برای شرب استفاده می‌کنند.

خشکیدگی درختان جنگلی در اطراف محل تخلیه زباله، نابودی گونه‌های جانوری و آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی از مهمترین مخاطراتی است که به‌دلیل وضعیت نابسامان پسماند، محیط زیست این منطقه را تهدید می‌کند.

به‌دلیل عدم فنس‌کشی و دیوارکشی در اطراف محل تخلیه زباله، جانوران وحشی و آبزیان منطقه دچار بیماری‌های متعددی شده‌اند و علیرغم پیگیری‌های صورت گرفته از سوی فعالان و سازمان محیط زیست، هیچ اقدامی از سوی شهرداری‌ها و فرمانداری‌ها در راستای ساماندهی وضعیت دپوی زباله در مازندران اتفاق نیفتاده است.

از دیگر اخبار محیطی زیستی این هفته می‌توان به صدور چهار اخطاریه زیست‌محیطی طی ماه گذشته برای واحدهای آلاینده در شهرستان اردبیل اشاره کرد. رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردبیل در این خصوص گفت: “در یک ماه گذشته ۸۶ مورد پایش واحدهای صنعتی، تولیدی و خدماتی در شهرستان انجام و به واحدهای متخلف در حوزه هوا ۲ مورد، در حوزه پسماند یک مورد و در حوزه پساب یک مورد اخطاریه زیست محیطی جهت رفع آلایندگی صادر شد”.b