هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۶۷ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر دستکم ۱۴۷۸ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در حاشیه‌های رابر، طارم، لنده، شاندیز، بوکان، اردل و چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، چرادول، کهگیلویه و بویراحمد، گیلان، ورامین، خوزستان، شیروان، دامغان، اصفهان، دلیجان، مرکزی، ایلام ، رضوانشهر، قزوین و دلفان طعمه آتش شد. به علاوه، محمدرضا محبو‌ب‌فر، کارشناس محیط زیست گفته است که از ۱۱ روز گذشته بیش از ۹ هزار هکتار از جنگل‌های گچساران بر اثر آتش سوزی از بین رفته است. از میان این متخلفین ۴ تن در مریوان و خراسان شمالی به احکام حبس محکوم شدند. در این هفته همچنین ۲۵ شکارچی غیرمجاز و قاچاقچی چوب و ۱۱ عامل آتش سوزی در جنگل‌ها بازداشت شده‌اند. همزمان معاون وزیر کشاورزی و رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور از دستگیری بالغ بر ۲۰ نفر در جریان آتش‌سوزی‌های اخیر در سطح جنگل‌ها و مراتع کشور خبر داد. در حوزه پسماند نیز پیمانکار متخلفی که با ایجاد یک محل اقدام به دپوی انواع زباله می‌کرد شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شد.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۲۵ شکارچی و قاچاقچی چوب که حاصل جمع آوری ۲۱ گزارش منابع رسمی است، در بندر خمیر، سیاهکل، املش، کاشمر، سلقمان، کرمان، بوشکان، مهاباد، خلخال، فیروزکوه، آمل، مشهد شاهرود بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.

همچنین مسعود مستقیم، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی گفت که از ابتدای سال جاری تاکنون ۴۹ شکارچی غیرمجاز در این استان دستگیر شده‌اند و از اقدام ۲۳ نفر قبل از شکار جلوگیری شده است.

در همین هفته رییس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران اعلام کرد که یک قلاده خرس قهوه‌ای ماده بالغ به طرز مشکوکی با سلاح شکاری در بابل تلف شد.

به گفته وی آثار شلیک تیر با سلاح شکاری ساچمه ای بر بدن این گونه تحت حفاظت در جنگل های استان مازندران مشاهده شده است.

حق تنفس و هوای پاک

طی هفته گذشته با شماری از متخلفین و عاملین آتش‌سوزی در مراتع و جنگل‌های کشور برخورد شده است. بر اساس ۱۱ گزارش رسمی در این هفته ۱۱ تن در دشتستان، مسجد سلیمان، مریوان، ساوجبلاغ و خراسان شمالی بازداشت شده‌اند. از میان این متخلفین ۴ تن در مریوان و خراسان شمالی به احکام حبس محکوم شدند.

همزمان معاون وزیر کشاورزی و رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور از دستگیری بالغ بر ۲۰ نفر در جریان آتش‌سوزی‌های اخیر در سطح جنگل‌ها و مراتع کشور خبر داد.

بحران پسماند

طی این هفته، زهره عبادتی، رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ری گفت: “پیمانکار متخلف پسماند با ایجاد یک محل اقدام به دپوی انواع پسماند می‌کرد که  شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شد. متاسفانه وی با تخلیه غیر اصولی انواع پسماند ضمن آلودگی خاک منطقه در ساعات پایانی شب نیز اقدام به پسماند سوزی و آلودگی شدید هوا می کرد”.

اقبال حمیدی، معاون حفاظت از محیط زیست استان کردستان به آخرین وضعیت ایستگاه تحقیقاتی «گاران» که به محل زباله‌های شهری مریوان تبدیل شده اشاره و با بیان اینکه مدیریت پسماند یکی از مهم‌ترین مشکلات اساسی محیط‌زیستی استان هستند، اظهار داشت: “پسماند شهری مریوان به‌عنوان یکی از معضلات مدیریت شهری، پس از گذشت سال‌ها و طرح شکایت‌های مردمی، هنوز مدیریت نشده و همچنان مکان‌یابی جدید در کارگروه پسماند در نظر گرفته شده است”.

همچنین طرح تخلیه سایت زباله شهر محمودآباد مازندران و جابه‌جایی آن که قرار بود تا انتهای سال ۹۸ به پایان برسد، گویا به خاطر کرونا به سرانجام نرسید و بار دیگر زباله‌های این شهرستان در ساحل دپو می‌شود.

گفتنی است که سال‌ها است که کارون بزرگترین رودخانه کشور که زمانی در آن کشتی ها تردد می‌کردند، با خشکسالی و کم آبی و فاضلاب دست به گریبان است، ریختن فاضلاب شهری و بیمارستانی نیز باعث آلودگی آب بزرگترین رود ایران شده است، این در حالی است که مردم اهواز دچار کم‌آبی و ناسالم بودن آب لوله‌کشی و گاها در بعضی مناطق آلودگی آب شرب هستند.