هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۸۵ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده‌اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۴۵ شکارچی و صیاد غیرقانونی بازداشت شدند و یک قاچاقچی چوب به مراجع قضائی معرفی شد. همچنین یک متخلف فروش پوست پلنگ در شاهرود بازداشت شد و عامل شکار یک خرگوش وحشی در ابهر به جزای نقدی و مصادره اسلحه محکوم شد‍. در هفته‌ای که گذشت بیش از ۳۸۶۶ هکتار از ۳۶ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور واقع در استان های خراسان شمالی، اصفهان، زنجان، کرمانشاه، فارس، کردستان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان رضوی، سمنان، سیستان و بلوچستان، همدان ، بوشهر، کرمان، آذربایجان شرقی و لرستان دچار حریق شدند. در این رابطه فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری از خاکستر شدن ۱۲ هزار و ۵۰۰ هکتار از جنگل‌ها و اراضی طبیعی کشور طی سال جاری خبر داد. یک فعال محیط زیستی هم از عدم تجهیز یگان های حفاظت محیط زیست به تجهیزات اطفا حریق علیرغم هشدارهای فعالان محیط زیستی انتقاد کرد. همچنین در هفته ای که گذشت ۴ نفر به اتهام آتش زدن منابع طبیعی بازداشت شدند. در خبری دیگر رئیس نظارت بر حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست استان بوشهر، در خصوص خطر انقراض لاک‌پشت نوک‌عقابی، خروس کولی استان، لاک‌پشت سبز و بالابان هشدار داد. از دیگر اخبار محیطی زیستی این هفته می‌توان به پلمپ پنج واحد ذوب ضایعات آلومینیومی به دلیل آلودگی محیط زیست و عدم رعایت ضوابط زیست محیطی در اراک و صدور ۲۸۱ اخطاریه محیط زیستی در تهران، اصفهان، قزوین و بوئین زهرا اشاره کرد. همچنین سه پالایشگاه در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، به پرداخت جریمه نقدی محکوم شدند.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۴۵ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۹ گزارش منابع رسمی است، در استان هایفارس، خراسان رضوی، خراسان شمالی، کردستان، سیستان و بلوچستان، مازندران، سمنان، اصفهان، مرکزی، قزوین، کهگیلویه و بویراحمد، آذربایجان غربی، هرمزگان، لرستان و کرمان بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند. همچنین در همین مدت مسئولان محیط زیستی استان مازندران از بازداشت یک قاچاقچی چوب خبر دادند.

همچنین، یک متخلف فروش پوست پلنگ در شاهرود بازداشت شد و عامل شکار یک خرگوش وحشی در ابهر به جزای نقدی و مصادره اسلحه محکوم شد‍.

سعید محمودی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران ضمن اشاره به کشف تعداد ۱۰۲ مورد تخلف مرتبط با حوزه شکار و صید در استان تهران طی سه ماهه اول سال اظهار داشت: “در این رابطه تعداد ۱۳۱ نفر دستگیر و با تشکیل پرونده قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند”.

در خبری دیگر، فرمانده یگان حفاظت محیط ‌زیست خراسان جنوبی گفت: “با توجه به پایش‌های مکرر در مناطق حفاظت‌شده استان خراسان جنوبی از ابتدای امسال تاکنون ۹۸ شکارچی غیرمجاز در استان دستگیر شدند و از اقدام ۲۴ متخلف قبل از شکار جلوگیری شد در این مدت از شکارچیان غیرمجاز هزار و ۳۱۲ قطعه، راس و انواع پرندگان زینتی، پستانداران و پرندگان وحشی کشف و ضبط شد”.

حیات ‌وحش

حیات‌وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیاط وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

از آخرین گزارشات منتشر شده در این خصوص می‌توان به اظهارات رئیس نظارت بر حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست استان بوشهر، اشاره کرد.

خسرو درویشی اظهار داشت: “هم‌اکنون گونه‌های جانوری لاک‌پشت نوک‌عقابی و خروس کولی استان در وضعیت بحرانی و لاک‌پشت سبز و بالابان در معرض انقراض قرار دارند”.

وی افزود: “۲۵ گونه جانوری استان بوشهر در لیست اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و محیط ‌زیست قرار گرفته که به غیر از این چهار گونه سایر جانوران این لیست در فهرست معرض تهدید و آسیب هستند”.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

محمد درویش، فعال محیط زیست در خصوص آتش سوزی در منابع طبیعی کشور گفت: “با توجه دو سال بارندگی‌های خوب، افزایش حجم گیاهان قطعی بود و این خود باعث افزایش خطر آتش سوزی میشد همه کارشناسان در این خصوص هشدار داده بودند ولی با این حال تجهیزات لازم برای یگان های حفاظت تامین نشد”.

جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت قریب به ۳۶ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور از جمله در استان های خراسان شمالی، اصفهان، زنجان، کرمانشاه، فارس، کردستان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان رضوی، سمنان، سیستان و بلوچستان، همدان ، بوشهر، کرمان، آذربایجان شرقی و لرستان دچار حریق شدند.

از این میان فقط آمار خسارت وارده به تعداد کمی از این مناطق اعلام شده است؛ که بیش از ۳۸۶۶ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور را شامل می شود.

طی هفته گذشته، ۴ نفر به اتهام آتش زدن منابع طبیعی در ارتفاعات منطقه دراک شیراز، منطقه قلعه پلنگان میانکاله و ارتفاعات منطقه حفاظت شده آق داغ بازداشت شدند.

علی عباس‌نژاد فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری گفت: “از ابتدای سال تا دهه پایانی تیرماه ۱۲۰۰ فقره آتش‌سوزی در جنگل‌های ۲۱ استان کشور به وقوع پیوسته و ۱۲ هزار و ۵۰۰ هکتار از جنگل‌ها و اراضی طبیعی را به خاکستر بدل کرده است”.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری مرکزی از آتش سوزی در بیش ۱۵۳۰ هکتار از مراتع این استان طی سال جاری خبر داد.

رحیم مهردادی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان شرقی، اظهار کرد: “در آتش سوزی سطحی تیر ماه سال جاری در جنگل‌های ارسباران (شهرستان خداآفرین) حدود ۹۶ هکتار مراتع مشجر و جنگل دچار حریق شدند”.

همچنین، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران گفت: “طی سه ماهه اول امسال ۴۰ مورد آتش‌سوزی در مناطق طبیعی و تحت حفاظت این اداره به وقوع پیوست”.

بحران پسماند و آلاینده های زیست محیطی

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده می‌توان به عدم رعایت استانداردها در دفن زباله‌های عفونی و غیرعفونی در شهرهای دهدشت، تهران، شیرگاه اشاره کرد.