هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۳۸ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده‌اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر دستکم ۳۳ شکارچی و صیاد متخلف در شهرهای بجستان، رومشکان، قزوین، شیروان، بردسکن، سوادکوه، بجنورد، دزفول، خرم آباد، الشتر، نیشابور و رشتخوار بازداشت شدند. همچنین سه شکارچی غیرمجاز در جنگل‌های اطراف روستای زانوس علاوه بر پرداخت جریمه به حبس محکوم شدند. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی نیز از بازداشت ۱۰۹ متخلف زیست محیطی از ابتدای سال جاری تاکنون در این استان خبر داد. از سوی دیگر تلف شدن هزاران قطعه ماهی در رودخانه «گرشیلان» مهاباد فاجعه‌ای زیست محیطی را در این شهرستان رقم زد و سه تن از متهمان این حادثه که با استفاده از سموم شیمیایی اقدام به کشتار و صید این ماهی‌ها کرده بودند، شناسایی و با تشکیل پرونده به مراجع قضایی معرفی شدند. در هفته‌ای که گذشت بالغ بر ۲۲۴۰ هکتار از ۲۵ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور واقع در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان، سمنان، خوزستان، فارس، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی، کردستان و لرستان دچار حریق شد. دستکم ۳۱ تن به اتهام آتش زدن منابع طبیعی و سه تن نیز بابت آتش زدن بقایای شالی در آمل با ایجاد دود و مشکل تنفسی برای شهروندان به حکم نقض قانون هوای پاک دستگیر شدند. از دیگر اخبار محیط زیستی این هفته می‌توان به پلمب یک معدن آلاینده محیط زیست در آمل، توقف فعالیت یک واحد تولیدی متخلف در شهرستان شهرضا، معرفی ۲۴ واحد صنعتی آلاینده به مراجع قضایی طی سه ماهه نخست امسال در استان مرکزی، دستگیری راننده خاطی خودروی تخلیه فاضلاب به رودخانه «عباس آباد» در همدان و صدور حکم حبس برای عامل آلوده کننده محیط زیست به علت دفع غیر بهداشتی فاضلاب و مدیریت غیر اصولی پسماند در شهرستان لنگرود اشاره کرد. از سوی دیگر به بحران رسیدن وضعیت فرونشست‌ زمین در جنوب استان قروین و پنج منطقه دیگر این استان به تهدید جدی ساکنان و کشاورزان تبدیل شده و در صورت ادامه این روند، مناطق بیشتری را به چالش خواهد کشید.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۳۳ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۳ گزارش منابع رسمی است، در شهرهای بجستان، رومشکان، قزوین، شیروان، بردسکن، سوادکوه، بجنورد، دزفول، خرم آباد، الشتر، نیشابور و رشتخوار بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.

همچنین بنابر اعلام کامبیز محسن، رئیس اداره حفاظت محیط زیست نوشهر، سه شکارچی غیرمجاز در جنگل های اطراف روستای زانوس که یک راس بزکوهی را در این شهرستان شکار کرده بودند، با صدور حکم دستگاه قضایی علاوه بر پرداخت غرامت و جریمه،‌ یک نفر به ۲ سال زندان و ۲ نفر دیگر هم هر کدام به یک سال زندان محکوم شدند.

به علاوه مسعود مستقیم، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی از بازداشت ۱۰۹ متخلف زیست محیطی از ابتدای سال جاری تاکنون در این استان خبر داد.

در هفته گذشته رئیس اداره محیط زیست مشگین شهر، از تلف شدن یک قلاده توله خرس به وسیله مواد غذایی آلوده به سم توسط زنبورداران مستقر در محل، خبر داد و گفت که “اداره محیط زیست برای توجیه زنبورداران و کشاورزان نیاز به همکاری اداره جهاد کشاورزی دارد ولی با وجود چندین بار مکاتبه متأسفانه تاکنون جوابی از این اداره دریافت نکرده‌ایم. از سوی دیگر ادامه قتل عام بی‌رحمانه حیوانات نشان می‌دهد مجازات‌ها در این مورد بازدارنده نیست”.

از سوی دیگر طی هفته جاری، تلف شدن بیش از ۵۰ هزار قطعه ماهی در رودخانه «گرشیلان» مهاباد فاجعه‌ای زیست محیطی را در این شهرستان رقم زد و سه تن از متهمان این حادثه که با استفاده از سموم شیمیایی اقدام به کشتار و صید این ماهی‌ها کرده بودند، شناسایی و با تشکیل پرونده به مراجع قضایی معرفی شدند.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد. به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت قریب به ۲۵ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در استانهای کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان، سمنان، خوزستان، فارس، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی، کردستان و لرستان دچار حریق شدند. از این میان فقط آمار خسارت وارده به تعداد کمی از این مناطق اعلام شده است؛ که بیش از ۲۲۴۰ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور را شامل می‌شود.

طی این هفته دستکم ۳۱ نفر به اتهام آتش زدن منابع طبیعی در ارتفاعات جنگل “بناب” ارسنجان، در مراتع و جنگل‌های مناطق مختلف خوزستان بازداشت شدند.

به علاوه سه تن نیز به علت آتش زدن بقایای شالی در آمل با ایجاد دود و مشکل تنفسی برای شهروندان به حکم نقض قانون هوای پاک دستگیر شدند.

در هفته گذشته هوای شهرهای اصفهان و تهران، زابل و خرم آباد برای گروه‌های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و در برخی نقاط این شهرها برای عموم ناسالم اعلام شد.

بحران پسماند و آلاینده های زیست محیطی

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شد می‌توان به توقف فعالیت یک واحد تولیدی متخلف با حکم دادستان در شهرستان شهرضا در جنوب اصفهان اشاره کرد. بر اساس اظهارات باقر یعقوبی، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان شهرضا این شرکت شیمیایی در شهرک صنعتی رازی این شهرستان به علت فعالیت همراه با آلایندگی و تخلیه غیر مجاز پسماند به ویژه در مکان‌های غیر مجاز پس از چندین مرحله اخطار زیست محیطی و پیگیری قضایی پلمب شد.

همچنین امین نجات، رئیس اداره حفاظت محیط زیست لنگرود از محکومیت عامل آلوده کننده محیط زیست در این شهرستان خبر داد و گفت: “فردی که اقدام به دفع غیر بهداشتی فاضلاب و مدیریت غیر اصولی پسماند واحد جمع آوری ضایعات و آلوده کردن محیط زیست کرده بود با حکم دادگاه به ۱۰۰ روز حبس محکوم شد.

افزون بر این، در پی انتشار فیلمی در فضای مجازی پیرامون تخلیه فاضلاب در رودخانه «عباس‌ آباد» همدان توسط یکی از ماشین‌های جمع‌آوری فاضلاب، با شکایت شرکت آب منطقه‌ای همدان، راننده خاطی خودرو بازداشت و ماشین وی نیز توقیف شد.

از دیگر اخبار محیطی زیستی این هفته می‌توان به معرفی به مراجع قضایی و پلمب ۲۴ واحد تولیدی، صنعتی و خدماتی آلاینده در استان مرکزی در سه ماهه نخست سال جاری اشاره کرد.

همچنین وحید رضائیان، رئیس اداره حفاظت محیط زیست آمل از پلمب یک معدن تولیدی شن و ماسه در این شهرستان خبر داد و گفت: “پساب این معدن از جمله گل و لای و رسوبات مواد معدنی به صورت مستقیم به رودخانه هراز هدایت می‌شد که علاوه بر تیرگی و آلوده شدن رودخانه، باعث اعتراض و شکایت ساکنان پایین دست نیز شده بود”.

وی، رعایت نشدن مقررات زیست محیطی در معادن حاشیه رودخانه هراز را باعث آلوده سازی این رودخانه و تهدید سلامت ساکنان اطراف دانست و افرود: “کارشناسان محیط زیست نیز پس از بازدید موضوع را تأیید کردند و در نهایت با اخذ مجوز قضائی، این معدن پلمب شد”.

رضائیان، همچنین از ارائه اخطار زیست محیطی به چند معدن دیگر در این شهرستان طی هفته گذشته خبر داد و اضافه کرد: “پایش های مستمر بازرسان این اداره از معادن تولیدی شن و ماسه در نزدیکی رودخانه هراز ادامه دارد”.

از سوی دیگر در هفته گذشته اخباری حاکی از به بحران رسیدن وضعیت فرونشست‌ زمین در برخی از استان‌ها از جمله قزوین گزارش شد. این پدیده در جنوب این استان و پنج منطقه دیگر به تهدید اصلی ساکنان و کشاورزان تبدیل شده و در صورت ادامه این روند، مناطق بیشتری از استان به چالش کشیده خواهد شد.

یدالله ملکی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قزوین با بیان اینکه فرونشست زمین در این استان از تهدیدات جدی است که برای کنترل آن نیازمند برنامه‌ریزی هستیم، اعلام کرد: “پنج منطقه حساس به فرونشست زمین در استان شناسایی شده که در عصمت‌آباد بویین‌زهرا افت تراز حدود ۱۹ متر، در محور کوره‌های حیدرآباد حدود ۲۱ متر، روستای ارداق ۵۳ متر، محدوده شهر بویین‌زهرا حدود ۴۱ متر و جنوب دشتابی حدود ۳۶ متر است که در منطقه عصمت‌آباد شاهد شکاف‌های ۵۰ متری در باغات  هم هستیم که نگران کننده است”.