هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۴۳ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۴۵ شکارچی غیرقانونی و ۳ قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضائی معرفی شدند. همچنین فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان‌جنوبی و رئیس اداره محیط زیست اردستان از بازداشت به ترتیب ۱۱۳ و ۱۲ شکارچی غیرمجاز و متخلف محیط زیستی در این مناطق از ابتدای سال جاری تاکنون خبر دادند. از سوی دیگر، رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری مهاباد از بازداشت ۲ نفر عامل تخریب ۱۰ هکتار از مراتع روستای “قزلقوپی” خبر داد. طی هفته ای که گذشت هوای شهرهای اصفهان و تهران به ترتیب با شاخص های ۱۱۷ و ۱۲۷ ناسالم اعلام شد. در همین ایام در سایه فقدان تجهیزات اطفای حریق و بی توجهی مسئولان بیش از ۱۵۴۲ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی استان های اردبیل، اصفهان، تهران، خراسان رضوی، خوزستان، زنجان، فارس، کرمان، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مازندران و یزد طعمه آتش شد. در همین زمینه مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری شمال استان کرمان از افزایش ۳۲ درصدی آتش سوزی مراتع و جنگل ها در این استان خبر داد.  همچنین از دیگر اخبار محیط زیستی این هفته میتوان به دفن غیر اصولی زباله در شهرستان های بجنورد و پلدختر اشاره کرد. در خبری دیگر رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان شهریار از پلمپ دو واحد آلاینده غیرمجاز در این شهرستان خبر داد.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۴۵ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۳ گزارش منابع رسمی است، در استان های آذربایجان غربی، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، خوزستان، زنجان، فارس، کردستان، کرمانشاه، لرستان و یزد بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.

بر اساس گزارشات منابع رسمی ۳ نفر در مازندران که از متخلفان قطع و قاچاق چوب بودند با تلاش جنگلبانان بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند.

همچنین فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان‌جنوبی از بازداشت ۱۱۳ شکارچی غیرمجاز از ابتدای سال جاری تاکنون در این استان خبر داد.

در خبری دیگر نیز رئیس اداره محیط زیست اردستان با بیان اینکه از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۲ نفر متخلف محیط زیست به دستگاه قضایی شهرستان معرفی شدند، اعلام کرد: “آمار شکارچیان غیرمجاز دستگیر شده در شهرستان اردستان طی پنج ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته است”.

از سوی دیگر، رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری مهاباد از بازداشت ۲ نفر عامل تخریب ۱۰ هکتار از مراتع روستای “قزلقوپی” خبر داد و عنوان کرد: ” این ۲ نفر با استفاده از یک دستگاه تراکتور در حال تخریب مراتع این شهرستان بودند. تراکتور مورد استفاده در این تخریب نیز توقیف و برای سیر مراحل قانونی به پارکینگ منتقل شد”.

وی در خصوص پرونده‌های تخریب اراضی ملی در سه ماهه نخست امسال گفت: “در این مدت ۲۸ فقره پرونده تخریب اراضی ملی با ۴۶ هکتار مساحت تشکیل شده که ۹ فقره پرونده با هشت هکتار مساحت مختومه شده و ۱۹ فقره پرونده با ۳۸ هکتار مساحت در حال بررسی است”.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت هوای شهرهای اصفهان و تهران به ترتیب با شاخص های ۱۱۷ و ۱۲۷ برای گروه‌های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و در برخی نقاط این شهرها برای عموم ناسالم اعلام شد.

استفاده از کاروان حمل و نقل شهری و باربری یکی از فاکتورهای اصلی جلوگیری از آلودگی هوا است، با این حال رئیس سازمان حمل و نقل مسافر شهرد‌اری شیراز با اشاره به اینکه حد‌ود ۵٠ د‌رصد از ناوگان تاکسیرانی شیراز فرسود‌ه است و نیاز به نوسازی د‌ارد گفت: “هم اکنون از ١٢ هزار تاکسی شهر شیراز، حدود ٧ هزار د‌ستگاه فعال هستند و عملا ۵ هزار د‌ستگاه از تاکسی‌های شهر از رد‌ه خارج شد‌ه و به پارکینگ رفته اند که این رقمی بالاست”.

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد. به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت قریب به ۱۶ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در استانهای اردبیل، اصفهان، تهران، خراسان رضوی، خوزستان، زنجان، فارس، کرمان، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مازندران و یزد طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت ‌شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیست‌محیطی بارها از بی‌توجهی مقام‌های دولتی انتقاد کرده‌اند. از این میان فقط آمار خسارت وارده به تعداد کمی از این مناطق اعلام شده است؛ که بیش از ۱۵۴۲ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور را شامل می‌شود. 

در همین زمینه مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری شمال استان کرمان گفت: “آتش سوزی های مراتع و جنگل‌ها امسال در شمال استان نسبت به کل سال گذشته ۳۲ درصد در وقوع و حدود ۶۰ درصد در مساحت افزایش داشته است”.

در خبری دیگر؛ قطع عمدی درختان سیب در یکی از روستا‌های مراغه، موجب نگرانی مردم شده است. دادستان عمومی وانقلاب مراغه در این خصوص عنوان کرد: “قطع درختان  این روستا سابقه چندین ساله دارد و برای عاملان این کار غیر انسانی پرونده‌ای تشکیل شده است. دادستانی به صورت جدی به دنبال شناسایی و مجازات عاملان این عمل خلاف قانون است”.

بحران پسماند و آلاینده های زیست محیطی

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شد می‌توان دفن مختلط انواع پسماندهای عفونی و عادی در شهر بجنورد اشاره کرد که با وجود مکاتبه‌های زیاد هنوز برطرف نشده است.

 کارشناس ‌مسئول نظارت و پایش اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خراسان شمالی در این خصوص گفت: “پسماندهای عادی خانگی، کاغذ، پلاستیک با پسماندهای ویژه پزشکی اتوکلاو شده یا نشده، عفونی و تیز و برنده و پسماندهای مراکز خدماتی و تجاری شامل انواع تجهیزات و قطعات برقی و الکترونیکی، باتری‌ها، سموم و محلول‌های خطرناک نظیر شوینده‌ها و ضدعفونی کننده‌ها بر خطرات این مکان و احتمال انتشار آلودگی از طریق آن در محیط‌زیست افزوده است”.

وی افزود: “علیرغم مکاتبات متعدد و توصیه‌های این اداره‌کل مبنی بر عدم تخلیه و بارگیری مجدد پسماندهای جمع‌آوری شده از مراکز درمانی و پزشکی در این محل، این رویه کماکان ادامه دارد که آثار و پیامدهای آن شامل انتقال و انتشار مجدد آلودگی بر اثر تماس افراد و پرسنل دست‌اندرکار فرایند تفکیک و حمل با پسماند پزشکی و همچنین پارگی و سوراخ شدن کیسه‌ها و ظروف حاوی پسماندهای عفونی و تیز و برنده و تخلیه و پراکندگی محتویات آنها در محیط و نیز تجمع حشرات، جوندگان و پرندگان در محل، همواره قابل مشاهده است”.

در همین زمینه، رئیس حفاظت محیط زیست پلدختر نیز با اشاره به اینکه دفن زباله‌ها و پسماندها باید به صورت اصولی و بهداشتی انجام شود عنوان کرد: “محل دفن زباله‌ها و پسماندهای شهر معمولان مناسب نیست که طی مدت مشخصی باید جانمایی شده تا مشکل محل دفن زباله‌های شهر معمولان برطرف شود”.

در خبری دیگر رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان شهریار عنوان کرد: “دو واحد آلاینده غیرمجاز در محدوده شهریار که با ایجاد آلایندگی موجب تهدید علیه سلامت مردم و تخریب محیط زیست شده بودند جمع آوری و تعطیل شدند”.