هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۷۱ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۶۲ شکارچی غیرقانونی و قاچاقچی حیوانات و ۶ قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضائی معرفی شدند. همچنین رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ایلام، از بازداشت ۳۱ شکارچی غیر مجاز در سطح این شهرستان طی سال جاری خبر داد. از سوی دیگر، فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از بازداشت ۸۷۶ قاچاقچی چوب طی ۵ ماه ابتدایی سال جاری و فرمانده یگان حفاظت اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان از دستگیری ۳۹ متخلف شکار و صید در مناطق حفاظت شده این استان در ماه مرداد خبر دادند. در همین ایام در سایه فقدان تجهیزات اطفای حریق و بی توجهی مسئولان بیش از  ۲۳ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در استان های کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان،  سیستان و بلوچستان، کرج، اردبیل، مازندران، تهران، مرکزی، لرستان، کرمانشاه، یزد،‌ خراسان رضوی، قم و لرستان طعمه آتش شد. در گزارشی دیگر،‌ رییس سازمان جنگل‌ها مراتع و آبخیزداری ایران،‌ اعلام کرد که در پنج ماه نخست سال جاری بیش از دو هزار فقره آتش‌سوزی در جنگل‌های کشور رخ داده است. مدیرکل محیط زیست لرستان نیز از قلع و قمع منطقه کوه کلاه به بهانه راه شکافی انتقاد کرد. همچنین از دیگر اخبار محیط زیستی این هفته میتوان به دفن غیر اصولی زباله در شهرستان آران و بیدگل اشاره کرد. در خبری دیگر فعالیت معادن منطقه نطنز مخاطرات زیست‌محیطی به همراه دارد و باعث از بین رفتن حیات‌ وحش منطقه کرکس شده است. همچنین یک واحد سنگ شکن در بویر احمد به دلیل تخلفات محیط زیستی متوقف شد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۶۰ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۲۲ گزارش منابع رسمی است، در استان های زنجان، هرمزگان، خوزستان، مازندران، خراسان جنوبی،آذربایجان غربی، فارس، کرمان، کهکیلویه و بویراحمد، اصفهان، خراسان شمالی، خراسان رضوی و اردبیل بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.

بر اساس گزارشات منابع رسمی دستکم ۶ نفر در لرستان، آذربایجان غربی، گیلان، تهران، مازندران و اصفهان که از متخلفان قطع و قاچاق چوب بودند با تلاش جنگلبانان بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند.

همچنین قربانی لرد، فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از بازداشت ۸۷۶ قاچاقچی چوب طی ۵ ماه ابتدایی سال جاری خبر داد که نسبت به سال گذشته ۳۱۵ درصد رشد داشته است.

از سوی دیگر فرمانده یگان حفاظت اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان از دستگیری ۳۹ متخلف شکار و صید در مناطق حفاظت شده این استان در ماه مرداد خبر داد.

در خبری دیگر حسین خالقی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ایلام، گفت: “در پنج ماهه اول سال جاری ۳۱ شکارچی غیر مجاز در سطح این شهرستان دستگیر شده و در مجموع این تعداد شکارچی غیر مجاز به ۳۳۸ میلون ریال جریمه نقدی محکوم شدند”.

وی بیان داشت: “همچنین اردیبهشت ماه سال جاری در منزل مسکونی در یکی از روستاهای ایلام فردی به صورت غیر مجاز اقدام به نگهداری ۸ راس قوچ و میش وحشی کرده بود که بلافاصله پس از کشف پرونده مقدماتی با مشخص کردن میزان ضرر و زیان ۴۵۰ میلیون تومان تشکیل و به مراجع محترم قضایی ارجاع شد”.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد. به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت قریب به ۲۳ منطقه از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در استانهای کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان،  سیستان و بلوچستان، کرج، اردبیل، مازندران، تهران، مرکزی، لرستان، کرمانشاه، یزد،‌ خراسان رضوی، قم و لرستان طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت ‌شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیست‌محیطی بارها از بی‌توجهی مقام‌های دولتی انتقاد کرده‌اند. از این میان فقط آمار خسارت وارده به تعداد کمی از این مناطق اعلام شده است؛ که بیش از ۶۲۶ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور را شامل می‌شود.

در این رابطه هژیر کیانی، دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط زیست خوزستان اظهار کرد: “به پیشنهاد انجمن‌های محیط زیست و طبیعت در پاسخ به «مسئولیت گریزی مدیران استان» شکایت انجمن‌های محیط زیست و منابع طبیعی خوزستان از مدیریت بحران و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور انجام می‌شود”.

وی با اشاره به اینکه مدیران مسبب باید محاکمه شده و همچنین طلب غرامت خواهیم کرد، افزود: “پس از یک هفته آتش‌سوزی ارتفاعات کوه دلا در منطقه حفاظت شده شیمبار و اندیکا و بی‌برنامگی ستاد بحران و سازمان حفاظت محیط زیست کشور، انجمن‌های محیط زیستی خوزستان پس از صدور بیانیه‌ای علیه مدیرانی که با قصور در انجام وظایف سبب تداوم آتش‌سوزی شده‌اند، شکایت می‌کنند”.

در گزارشی دیگر مسعود منصور،‌ رییس سازمان جنگل‌ها مراتع و آبخیزداری ایران،‌ اعلام کرد که در پنج ماه نخست سال جاری بیش از دو هزار فقره آتش‌سوزی در جنگل‌های کشور رخ داده است.

غلامحسین حکمتیان اصل، مدیرکل منابع طبیعی و جنگل‌های کهگیلویه و بویراحمد با اعلام اینکه از ابتدای سال در استان ۱۲۴ مورد آتش‌سوزی داشتیم، افزود: “طبق بررسی‌ها حدود ۵۰ هکتار را آتش دربر گرفته بود و تا الان ۲۴ نفر را به دلیل خطای انسانی در آتش سوزی‌های استان به مراکز قانونی و قضایی معرفی کردیم که برای چند نفر از آنها حکم زندان صادر شده است”.

در استان خراسان رضوی، از ابتدای سال تاکنون ۲۵۰ هکتار از اراضی طبیعی و مراتع بخش طرقبه در این شهرستان طعمه آتش شده است که بیشتر این حریق‌ها که ۲۱ مورد بوده است پس از ساعت ۱۷ و در روزهای پایان هفته اتفاق افتاده و عامل آن گردشگران بوده‌اند.

فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از وقوع ۷۵ فقره حریق در سطح ۹۳ هکتار از عرصه های منابع طبیعی استان خبر داد.

گفتنی است در ۵۵ روز گذشته دو بار نخستان ها و باغات هودیان در  سیستان و بلوچستان دچار آتش سوزی شده اند که حدود ۲ هزار نخل و مرکبات این دهستان طعمه حریق شدند.

همچنین عباس حسن زاده ، رئیس اداره منابع طبیعی شهرستان بویراحم بیان کرد: “از ابتدای سال جاری تاکنون ۴۲ مورد آتش سوزی در جنگل‌ها و مراتع شهرستان بویراحمد رخ داده که ۲۴۲ هکتار از جنگل‌ها و مراتع شهرستان طعمه حریق شد”.

حمدعلی درودیان ، فرمانده یگان حفاظت اداره‌ کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم نیز  گفت:‌ “۱۰۵۰ هکتار از مراتع قم طی سال جاری در آتش سوخت”.

از سوی دیگر رضا مهدیون فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان گفت: “۳۵۱ هکتار از مراتع استان زنجان در مرداد ماه دچار آتش سوزی شد”.

در گزارشی دیگر، امسال هشت مورد حریق در شیروان رخ داد که حدود ۲۰ هکتار از مراتع این شهرستان در آتش سوخت.

مهرداد فتحی بیرانوند، مدیرکل محیط زیست لرستان با اشاره به اینکه درختان بسیاری در منطقه «کوه کلاه» بخش پاپی شهرستان خرم‌آباد به بهانه راه شکافی قلع و قمع شده‌اند، افزود: “این در حالیست که هیچ کدام از مسئولان منابع طبیعی و محیط زیست در این رابطه پاسخگوی رسانه‌ها و افکار عمومی نیستند”.

بحران پسماند و آلاینده های زیست محیطی

سرپرست شبکه بهداشت و درمان آران و بیدگل با انتقاد از وضعیت نامناسب انتقال زباله به سایت پسماند (چاله زباله) منطقه کاشان، گفت: این وضعیت بر مشکلات تهدید کننده محیط زیست افزوده است.

در این رابطه فعالیت ۴۰ معدن از حدود ۷۰ معدن فعال در نطنز باعث‌ شده بسیاری از روستاهای این منطقه با مخاطرات زیست‌محیطی مواجه شود و بهره‌برداری بی‌رویه از معادن نطنز باعث از بین رفتن حیات‌ وحش منطقه کرکس شده است.

همچنین با شکایت و ارائه دادخواست مردم روستای دلی بجک بویراحمد به دیوان عدالت اداری رای قطعی مبنی بر جلوگیری از ادامه فعالیت سنگ شکن واقع در این منطقه به علت رعایت نکردن فاصله استقرار و آلودگی زیست محیطی صادر شده است.