بامداد روز یکشنبه ۶ مهر سال جاری دور جدید درگیرهای نظامی بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان بر سر منطقه قرهباغ آغاز شد. درگیریهای نظامی بین دو کشور همسایه شمالی ایران بهسرعت تأثیر خود را در داخل کشور نیز نشان داد. واکنش شهروندان ترک ایران مشابه جنگ قرهباغ در دهه ۹۰ میلادی، حمایت و اعلام همدردی با همزبانان خود در جمهوری آذربایجان بود.
بااینوجود علیرغم اعلام بیطرفی و دعوت جمهوری اسلامی از طرفین به آتشبس، انتشار تصاویری مبنی بر انتقال محمولههایی که ادعا شد تسلیحاتی روسی است که از خاک ایران به مقصد ارمنستان ارسال میشود، موجی از نارضایتی و خشم در بین آذربایجانیهای ایران برانگیخت.
«اعتراض به صدور مجوز استفاده روسیه از حریم هوایی و زمینی ایران برای انتقال سلاح به ارمنستان» و «حمایت از جمهوری آذربایجان برای آزادسازی قرهباغ» از شبکههای اجتماعی به خیابانها کشیده شد.
اولین تجمع خیابانی روز سهشنبه مورخ ۸ مهر در پارک جیرال اردبیل شکل گرفت. بااینحال واکنش نیروهای امنیتی به تجمع مسالمتآمیز مردم اردبیل با خشونت همراه بود و به بازداشت حداقل ۲۰ تن انجامید.
عسگر اکبر زاده، مهدی هوشمند، سجاد جولانی، حسین بالاخانی، مجتبی پروین، مصطفی پروین، محمد جولانی، حامد حیدری باریس، بهمن خیرجو، پرویز سیابی، سبحان بخشی و مرتضی پروین، ۱۲ فعال مدنی بازداشتشده در این تجمع بودند که اسامی آنان از سوی ایرانوایر احرازشده است.
بازداشتشدگان روز ۹ مهرماه در شعبه ۱۰ بازپرسی به ریاست قاضی نونهال تفهیم اتهام شده و با صدور وثیقه ۵۰۰ میلیونی برای هر یک به زندان اردبیل منتقل شدند.
اتهام این تجمعکنندگان «توهین به رهبری»، «اخلال در نظم و سلب آسایش عمومی»، «تمرد از دستور مأمورین دولت» و «اقدام علیه امنیت ملی» اعلامشده است.
از بین افراد بازداشتشده یکشنبه ۱۳ مهرماه پرویز سیابی و حامد حیدری باریس به قید وثیقه و تا پایان فرایند دادرسی موقتاً آزاد شدند.
پرویز سیابی پس از آزادی عکسهایی از خود در فضای مجازی منتشر کرده است که آثار ضرب شتم و شکنجه مأموران هنگام بازداشت و پسازآن را بهوضوح نشان میدهد.
آقای سیابی که خود فارغالتحصیل حقوق و از زندانیان سیاسی سابق است بابیان اینکه «نیروهای امنیتی با استفاده از گاز اشکآور، باتوم و شوکر، پس از ضرب و شتم تجمعکنندگان اقدام به بازداشت دستکم ۲۰ تن از تجمعکنندگان کردند»، در گفتگو با ایرانوایر میگوید: «درنتیجه حمله نیروهای امنیتی و ضرب و شتم شدید هنگام بازداشت، عسگر اکبرزاده از ناحیه گوش و چشم آسیب دید. انگشتان حسین بالاخانی شکست. مرتضی پروین از ناحیه کمر و بهمن خیرجو و مجتبی پروین از ناحیه پا آسیب دیدند.»
پرویز سیابی با اشاره به خشونت نیروهای امنیتی در برخورد با تجمعکنندگان میگوید: «آنها حتی به سجاد جولانی که جوانی نابینا است هم رحم نکردند. بینی آقای جولانی در اثر ضرب و شتم نیروهای امنیتی شکست و به همین خاطر خونریزی شدید و مشکل تنفسی پیدا کرد.»
وی با انتقاد از رفتار خشن نیروهای امنیتی میافزاید: «مأموران نهفقط در هنگام بازداشت که پسازآن نیز بارها از گاز اشکآور و شوکر الکتریکی برای شکنجه بازداشتشدگان استفاده کردند.»
به گفته آقای سیابی، سید عبدالله طباطبایی دادستان اردبیل که ضابطان قضایی زیر نظر وی اقدام به بازداشت فعالین مدنی اردبیلی کردهاند پس از رؤیت آثار ضربوجرح روی بدن بازداشتشدگان حاضر به صورتجلسه آن از طریق پزشک قانونی نشده است.
این فعال مدنی و زندانی باسابقه سیاسی با ابراز نگرانی از وضعیت جسمی بازداشتشدگان در گفتگو با ایرانوایر بهشدت از عدم رسیدگی پزشکی در زندان انتقاد کرده میگوید: «این جوانان بهشدت مورد ضرب و شتم قرارگرفتهاند. برخی شکستگیهایی در اعضای بدنشان دارند؛ اما پزشک زندان بجای اعزام آنها به بیمارستان، برای شکستگی بینی و دست و انگشت فقط قرص مسکن تجویز میکند.»
بنا بر اعلام نزدیکان بازداشتشدگان در پارک جیرال اردبیل، از لحظهی دستگیری تا زمان نگارش این گزارش این فعالان مدنی از ملاقات و یا تماس تلفنی با خانوادههای خود محروم بودهاند. این عوامل بر نگرانی خانواده بازداشتشدگان از وضعیت سلامت و نحوهی نگهداری آنها افزوده است.
طی دو هفته گذشته بیش از صد تن از شهروندان تُرک در شهرهای مختلف بازداشتشدهاند. برخی از این بازداشتشدگان در روزهای اخیر با تودیع وثیقه آزادشدهاند. بااینوجود هویت و محل نگهداری شمار زیادی از بازداشتشدگان هنوز مشخص نشده است.
همچنین تاکنون اطلاعاتی از محل نگهداری و وضعیت جسمانی علی خیرجو و میثم جولانی که دو روز بعد از اتفاقات پارک جیرال در منزل خود در اردبیل بازداشتشدهاند در دست نیست.
مرضیه جوانشیر و خواهر وی نیز روز پنجشنبه ۱۰ مهرماه حوالی چهارراه امام و چهارراه شریعتی اردبیل بازداشتشده بودند، جمعه ۱۱ مهر به زندان اردبیل منتقلشدهاند. تا این لحظه نهادهای امنیتی به خانواده خانم جوانشیر اجازه برقراری تماس و یا ملاقات ندادهاند.
مرتضی نقی زاده، مجتبی نقی زاده و محمد نقی زاده روز پنجشنبه ۱۰ مهر توسط نیروهای امنیتی در تبریز بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شدند.
سعید سلطانی و بابک کیومرثی نیز روز یکشنبه ۱۳ مهرماه در شهر جلفا از سوی نیروهای امنیتی بازداشت و به اداره اطلاعات تبریز انتقال دادهشدهاند.
زینال تنهایی دیگر فعال مدنی آذربایجانی روز ۱۳ مهرماه ۱۳۹۹ در تبریز بازداشت و به مکان نامعلومی منتقلشده است.
درعینحال در روزهای اخیر فشارها و تهدیدها بر فعالین مدنی ترک و خانواده آنها افزایشیافته است. در این راستا مرتضی نورمحمدی و حسین امانی از اهالی روستای نادارلی از توابع شهرستان شبستر به اتهام انتشار عکس با بنری در میدان این روستا در حمایت از قرهباغ به اداره اطلاعات نیروی انتظامی احضار و محل کسب آیدین هلالی نیز دراینارتباط پلمپ شده است.
بامداد پنجشنبه ۱۷ مهرماه ۹۹ نیز افراد ناشناس اقدام به آتش زدن خودروی سواری خانواده عباس لسانی، زندانی سیاسی محبوس در زندان اردبیل کردهاند. همچنین از روز سهشنبه ۷ مهرماه ۹۹ از تماس آقای لسانی با خانواده و نزدیکان خود ممانعت بهعملآمده است.
افزایش شیب تند احضار و بازداشت فعالین مدنی ترک، ضرب و شتم و شکنجه هنگام بازداشت و پسازآن، عدم رسیدگی پزشکی مناسب در زندان، ممانعت از ملاقات و تماس تلفنی زندانیان با خانواده و نزدیکان، بیخبری از محل نگهداری و وضعیت بازداشتشدگان و تشدید فشار و تهدید خانواده فعالین مدنی در دو هفته اخیر، موجی از اعتراض و نگرانی خانواده زندانیان و بازداشتشدگان و فعالین حقوق بشر را در پی داشته است.
Hoghoghebashar.iran 