حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۵۵ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر دستکم ۸۰ شکارچی و صیاد غیرمجاز بازداشت شدند، بیش از ۲۰ تن چوب جنگلی کشف و ضبط و ۶ متهم در این خصوص بازداشت شدند. در همین ایام در سایه فقدان تجهیزات اطفای حریق و بی توجهی مسئولان بیش از ۲۵۶ هکتار از مراتع و جنگلهای شش استان کشور طعمه حریق شد. طی هفته ای که گذشت هوای شهرهای تهران، تبریز، اراک و اصفهان برای گروههای حساس و شهر اهواز با شاخص ۱۵۵ برای همه گروهها ناسالم اعلام شد. در حوزه پسماند و آلاینده های محیط زیستی میتوان به وجود مشکلات متعدد محیط زیستی در جایگاه پسماند شهرهای اهرم و دلوار اشاره کرد. همچنین رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردبیل از صدور ۲۹ فقره اخطاریه به واحدهای آلاینده این شهرستان طی سه ماه دوم سال جاری خبر داد. از دیگر اخبار محیط زیستی این هفته میتوان به تلف شدن تعداد زیادی از ماهیان رودخانه جره در منطقه کهمره شهرستان شیرازو صدور مجوز شکار قوچ های بالای ۹ سال اشاره کرد. همچنین بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست و کارشناسان محیط زیست گوزن زرد ایرانی و کرکس ها در معرض خطر انقراض قرار دارند. در گزارشی دیگر مدیر امور استانهای ستادهای دریاچه ارومیه از کاهش ۱۶ میلیون متر مکعبی آب این دریاچه خبر داد.
ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.
بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست
یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگلها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی میشود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.
طی هفتهای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۸۰ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۲۴ گزارش منابع رسمی است، در استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، اصفهان، البرز، ایلام، تهران، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خوزستان، فارس، کرمانشاه، لرستان، مازندران و هرمزگان بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.
بر اساس گزارشات منابع رسمی در هفته ای که سپری شد، بیش از ۲۰ تن چوب جنگلی در استان های اصفهان، تهران، سمنان، کرمانشاه، فارس و مازندران کشف و ضبط شد. در این خصوص ۶ متهم بازداشت و با تشکیل پرونده به مرجع قضائی معرفی شدند.
در گزارشی دیگر؛ مهدی علیپور، عضو هیأت رئیسه اتحادیه صادرکنندگان کالاهای صنعتی و معدنی از فروش شاهین ایرانی در قطر خبر داد و گفت: “این شاهین ایرانی در ایران زندهگیری شده است و در نمایشگاه شکار سهیل قطر به حراج گذاشته شد.آنطور که علیپور میگوید: این شاهین ایرانی به قیمت ۲۰۰ هزار ریال قطر معادل یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان به فروش رفت”.
حق تنفس و هوای پاک
بر اساس گزارشها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیونها و قراردادهای بینالمللی در این زمینه ندارد.
طی هفته ای که گذشت هوای شهرهای تهران، تبریز، اراک و اصفهان به ترتیب با شاخصهای ۱۰۷، ۱۰۸، ۱۲۰، ۱۲۸ ناسالم برای گروههای حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و شهر اهواز با شاخص ۱۵۵ در شرایط ناسالم برای همه گروهها نا سالم اعلام شد.
در همین زمینه گزارش شده؛ مهر ماه امسال با ۹ روز هوای ناسالم برای گروههای حساس و ۲۱ روز قابل قبول، آلودهترین ماه در ۵ سال گذشته تهران بوده است.
رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر تهران اعلام کرد: “مطابق با آمارهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در تهران سالیانه بین چهار تا پنج هزار مرگ به دلیل آلودگی هوا اتفاق میافتد”.
رئیس کمیته میراث شورای شهر تهران نیز با بیان اینکه حدود ۴۰ درصد از آلایندگیها مربوط به صنایع آلاینده فعال در اطراف تهران است اعلام کرد: “متاسفانه در هفتههای گذشته با حضور رئیس سازمان محیط زیست استان تهران و محیط زیست شهرستان ری واحد شش کارخانه سیمان تهران که یکی از صنایع آلاینده است و از کار افتاده بود، مجددا افتتاح شد”.
همچنین به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان مرکزی؛ شاخص کیفیت هوای کلانشهر اراک در شرایط هشدار گزارش شده و استمرار آن از مرز ۲ هفته متوالی گذشت.
به طور کلی جنگلها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا میشود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس میدهد. از این رو میبایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.
در هفته ای که گذشت منابع رسمی اعلام کردند که بیش از ۲۵۶ هکتار از جنگلها و منابع طبیعی کشور در استان های آذربایجان غربی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، کردستان و کهگیلویه و بویراحمد طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیستمحیطی بارها از بیتوجهی مقامهای دولتی انتقاد کردهاند.
در همین زمینه فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان گفت: “امسال تا پایان مهر در ۱۷۴ فقره آتشسوزی عرصههای طبیعی استان، یک هزار و ۴۰۷ هکتار از جنگلها و مراتع استان دچار آتش سوزی شد”.
در خبری دیگر، رییس اداره محیط زیست شهرستان شهریار اعلام کرد: “در گشت های اخیر محورهای اتوبان ساوه، صباشهر، باغستان، ویره، شاهد شهر و شهریار مورد پایش قرار گرفتند که متاسفانه ١٧ مورد آتش زدن ضایعات و لاستیک توسط نیروهای این اداره و آتش نشانی اطفا شد و جز در دو مورد، در سایر موارد عاملین آتش سوزی در محل شناسایی نشدند”.
بحران پسماند و آلاینده های محیط زیستی
از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده میتوان به وجود مشکلات متعدد محیط زیستی در جایگاه پسماند شهرهای اهرم و دلوار اشاره کرد.
در خبری دیگر مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کردستان، به ورود فاضلاب روستای سراب قامیش به سد قشلاق سنندج اشاره کرد و گفت: “ورود این مواد باعث رشد جلبک در سد و بدطعم شدن آب شرب سنندج میشود که نیاز است جهاد کشاورزی و محیط زیست هم برای آن چارهای بیندیشند”.
همچنین رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردبیل اعلام کرد: “در سه ماهه دوم سال جاری تعداد ۲۹ فقره اخطاریه به واحدهای آلاینده در این شهرستان صادر شد”.
از سویی دیگر کارخانه سیمان گالیکش که به سبب مشکلات زیست محیطی از هفتم مهرتعطیل بود با نصب سیستم های فیلتراسیون دوباره از سرگرفته شد. این درحالیست که کارخانه سیمان علاوه بر آلودگی هوا، مشکلات زیست محیطی دیگری مانند تخریب رویشگاههای جنگلی و دست اندازی به چشم اندازهای محیطی و آلودگی بصری در نیلکوه را به دنبال دارد.
از دیگر اخبار محیط زیستی این هفته میتوان به تلف شدن تعداد زیادی از ماهیان رودخانه جره در منطقه کهمره شهرستان شیراز اشاره کرد. طرحی با عنوان مدیریت شوری رودخانه جره در محدوده گنبد نمکی رمقان توسط سازمان آب منطقهای در دو مرحله در کوهمره سرخی در حال اجرا است که در مرحله نخست آن آبهای شور گنبد نمکی کنترل و جمع آوری میشود و در مرحله دوم آب شور با خط انتقال به طول ۱۸ کیلومتر به پایین دست و حوضچههای تبخیری منتقل خواهد شد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس در این خصوص گفت: “افرادی که آب شور را وارد رودخانه کرده اند، هیچ مجوزی از این شرکت نداشته و این کار اشتباه از طرف آب منطقهای و محیط زیست شیراز پیگیری میشود”.
همچنین پروانه خارجی و داخلی شکار قوچ های بالای ۹ سال صادر شد. اسماعیل کهرم، مشاور سابق سازمان محیط زیست، بومشناس و فعال محیط زیست در واکنش به صدور مجوز شکار در ازای پرداخت ۲۰ هزار دلار، گفت: “مشاورین آقای کلانتری افرادی علاقهمند به شکار هستند و به همین دلیل چنین تصمیماتی گرفته میشود، اینها گفتند، کل و بز و قوچ و میش آب زیاد میخورند به همین دلیل باید شکار شوند، این چه نوع منطقی است؟ قبلا وقتی صدای تیر در مناطق حفاظت شده میآمد در منطقه همه نگران شکار غیرمجاز میشدند، الان شکارچی میگوید جواز دارد. آقای کلانتری باید رئیس کمیته شکار میشدند”.
در گزارشی دیگر کارشناسان هشدار دادند؛ کرکس ها در طول ۱۰ سال آینده در خطر انقراض قرار دارند. کارشناسان معتقدند عواملی مانند شکار مستقیم، تخریب زیستگاه، باورهای ناردست، استفاده از مواد شیمیایی در دامداری ها و دامپروری ها و رها کردن پسماندهای آنها در طبیعت برخی از عواملی است که حیات کرکس ها را به خطر انداخته است، این در حالی است که این حیوانات ارزشمند جزو گونه های حمایت شده ملی هستند بنابراین باید بیشتر مراقب آنها بود.
دفع نامناسب پسماند و عدم تفکیک زباله های شیمیایی و بیمارستانی به طور گسترده این پرنده را در معرض مسمومیت قرار داده و در کشور ما در چند دهه اخیر تا ۵۰ درصد کاهش جمعیت را نشان می دهد، در این میان دیکلوفناک یکی از عوامل اصلی مرگ و میر کرکس ها است که با رها شدن در طبیعت به طور مستقیم باعث مسمومیت و مرگ آنها می شود.
همچنین بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست گوزن زرد ایرانی طبق قوانین این سازمان از جمله گونههای در معرض خطر انقراض است.
این گونه غالبا در مناطق جنگلی و جنگلهای جلگهای استان خوزستان زندگی میکند و در حال حاضر نیز به دلیل از بین رفتن زیستگاههای طبیعی آن و شکار بی رویه، جمعیت آن ها بسیار کاهش یافته و تنها پراکندگی طبیعی گوزن زرد به مناطق حفاظت شده دز و کرخه محدود شده است. امروزه جمعیت هایی از این گونه در دشت ناز ساری، جزیره اشک، منطقه حفاظت شده دنا، جزیره کبودان و چند منطقه دیگر بهوسیله کارشناسان منتقل شدهاند.
در گزارشی دیگر مدیر امور استانهای ستادهای دریاچه ارومیه با بیان اینکه اکنون دریاچه ارومیه ۳ میلیارد و ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب دارد، اعلام کرد: “حجم آب دریاچه نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۶ میلیون متر مکعب کاهش داشته است”.
Hoghoghebashar.iran 