هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۶۷ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. در این راستا در حوزه حیات وحش می توان به مرگ یک قلاده گربه وحشی بر اثر برخورد خودروی عبوری محور چوپانان – اردکان و شناسایی آفرود سوارانی که در کویر مرنجاب موجب مرگ یک کل شده بودند اشاره کرد. بر اساس آخرین گزارشات در یک هفته اخیر دستکم ۴۰ شکارچی غیرقانونی بازداشت شدند، ۶ قاچاقچی چوب و پرندگان زینتی به مراجع قضائی معرفی شدند. از سوی دیگر در برخی از روزهای هفته گذشته هوای شهرهای تبریز، مشهد، البرز، بجنورد، دشتستان، تهران، اراک، اصفهان و ۷ شهر استان خوزستان برای گروه‌های حساس و در برخی نقاط این شهرها برای عموم ناسالم اعلام شد. در همین ایام در سایه فقدان تجهیزات اطفای حریق و بی توجهی مسئولان بیش از ۴۱۳ هکتار از مراتع و جنگل‌های استان‌های آذربایجان غربی، خراسان رضوی، گیلان، گلستان، خوزستان، خراسان شمالی، ایلام، لرستان، مازندران و اردبیل طعمه حریق شد. در حوزه پسماند و آلاینده های محیط زیستی متخلفان رهاسازی پسماند‌های بیمارستانی در طبیعت طارم شناسایی و به مراجع قضایی معرفی شدند و تخلیه پساب‌های صنعتی یکی از واحدهای تولیدی در بیابان‌های جنوب شهرستان سُرخه و در شمال روستای بیابانک در استان سمنان، موجب نگرانی‌ فعالان و دوست‌داران محیط زیست شده است. همچنین سرپرست اداره‌کل منابع‌طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری “فقر” را یکی از عوامل تخریب محیط زیست زاگرس عنوان کرد.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات ‌وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیاط وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در آخرین خبر منتشر شده در این خصوص مدیر کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان از شناسایی آفرود سوارانی خبر داد که در کویر مرنجاب موجب مرگ یک کل شده بودند.

چندی پیش تعقیب بی‌وقفه یک راس کل (بز کوهی نر) توسط یک خودروی آفرودی در کویر مرنجاب موجب مرگ این حیوان شد. یکی از روش‌های شکار وحوش تعقیب بلند مدت آنان است، که پس از مدتها فرار بر اثر دویدن زیاد و خستگی مفرط قادر به حرکت نبوده و نهایتا یا توسط شکارچیان کشته می‌شوند و یا بر اثر پرخون شدن ریه‌ها و آسیب دیدن اندام‌های داخلی در نتیجه دویدن زیاد تلف می‌شوند. در حالی که کارشناسان و فعالان محیط زیست بارها نسبت به آسیب‌های جبران‌ناپذیر آفرود در طبیعت هشدار داده‌اند همچنان شاهد جولان خودروهای دو دیفرانسیل در بکر‌ترین زیستگاه‌های حیات وحش ایران هستیم.

همچنین علیرضا رضایی سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان نایین مرگ یک قلاده گربه وحشی بر اثر برخورد خودروی عبوری محور چوپانان – اردکان خبر داد.

در خبری دیگر صالحی، سرپرست اداره‌کل منابع‌طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه خشکسالی، آفات، ریزگردها و سایر عوامل طبیعی نیز در کنار عوامل انسانی به منابع‌طبیعی آسیب وارد می‌کند، عنوان کرد: “فقر اقتصادی بهره‌برداران محلی موجب می‌شود این افراد برای تامین معیشت دست به تخریب جنگل‌ها و مراتع زاگرس بزنند”.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

بر اساس گزارشات منابع رسمی در هفته ای که سپری شد، دستکم ۶ قاچاقچی چوب در استان های گیلان، فارس،‌تهران، مازندران بازداشت و با تشکیل پرونده به مرجع قضائی معرفی شدند.

در گزارشی دیگر؛ ۳۰ تن چوب قاچاق در شش ماهه اول امسال در استان سمنان کشف شده است و ۳۵ متخلف در این زمینه دستگیر و تحویل مرجع قضایی شدند.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت هوای شهرهای تبریز، مشهد، البرز، بجنورد، دشتستان، تهران و اراک به ترتیب با شاخص‌های ۱۵۷، ۱۰۵،، ۱۳۲، ۱۰۹، ۱۲۱، ۱۲۵، ۱۰۴ ناسالم برای گروه‌های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و شهر های اهواز و اصفهان با شاخص ۱۵۹ و ۱۶۷ در شرایط ناسالم برای همه گروه‌ها نا سالم اعلام شد.

در ابن رابطه مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان گفت: “بر اساس آخرین پایش سطح کیفی هوا، شاخص کیفی هوا امروز در اهواز ۱۶۰، سوسنگرد ۱۵۹، شوشتر ۱۵۸، شادگان ۱۵۶، اندیمشک ۱۵۵، هندیجان و ماهشهر به‌ ۱۵۲ ای کیو آی رسید که نشان دهنده ناسالم بودن کیفیت هوا برای همه گروه‌های سنی است”.

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو می‌بایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته ای که گذشت منابع رسمی اعلام کردند که بیش از ۴۱۳ هکتار از جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور در استان های آذزبایجان غربی خراسان رضوی، گیلان، گلستان، خوزستان، خراسان شمالی، ایلام، لرستان، مازندران و اردبیل طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت ‌شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیست‌محیطی بارها از بی‌توجهی مقام‌های دولتی انتقاد کرده‌اند.

همچنین بر اساس اعلام سازمان مراتع و جنگل‌ها، فقط در نیمه نخست سال جاری ۳۰ مورد آتش سوزی در جنگل‌های استان خراسان شمالی منجر به تشکیل پرونده شده است و در این بازه زمانی بیش از ۱۱۰ آتش سوزی در منابع طبیعی استان رخ داد که به بیش از ۳۰۰ هکتار از منابع طبیعی خسارت وارد کرد.

بحران پسماند و آلاینده های محیط زیستی

تخلیه پساب‌های صنعتی یکی از واحدهای تولیدی در بیابان‌های جنوب شهرستان سُرخه و در شمال روستای بیابانک در استان سمنان، موجب نگرانی‌ فعالان و دوست‌داران محیط زیست شده است.

پساب‌های صنعتی با عبور از میان کوه‌ها به کویر می‌ریزد و می‌تواند آسیب جبران‌ناپذیری را به اکوسیستم منطقه وارد کند. به گفته اهالی منطقه حدود یک دهه از فعالیت این واحد صنعتی می‌گذرد و تاکنون محیط زیست استان سمنان در این‌باره واکنشی نشان نداده است. آلودگی منابع آبی، مسمومیت جانوران و آلودگی خاک از جمله مواردی است که زوال کویر را به همراه خواهد داشت.

در گزارشی دیگر معاون نظارت و پایش محیط زیست استان قزوین گفت: “متخلفان رهاسازی پسماند‌های بیمارستانی در طبیعت طارم شناسایی و به مراجع قضایی معرفی شدند”.