هفته ای که گذشت؛ نگاهی به گزارشات محیط زیستی در ایران

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۶۰ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در یک هفته اخیر ۸۲ شکارچی و صیاد غیرمجاز بازداشت شدند، ۶ قاچاقچی چوب به مراجع قضائی معرفی شده و یک متهم به شکار غیر مجاز با حکم مرجع قضایی به حبس و جزای نقدی محکوم شد. از سوی دیگر طی یک هفته گذشته شاهد بحران آلودگی هوا در کشور بودیم. به طوری که در شهرهای تبریز، تهران، اصفهان و اهواز وضعیت آلودگی هوا برای عموم ناسالم اعلام شد. همچنین دستکم هوای ۱۸ شهر دیگر کشور نیز برای گروه های حساس جامعه ناسالم اعلام شد. بحران آلودگی هوا واکنشهای متعددی را به دنبال داشت که در این گزارش به آنها اشاره شده است. در حوزه تولید پسماند نیز می‌توان به جاری شدن لکه‌های نفتی در رودخانه بهون گناوه، ورود روزانه ۹ هزار تن پسماند به شهرستان ری و عدم وجود مرکز تفکیک زباله در این شهرستان، ورود فاضلاب‌های صنعتی، خانگی، بیمارستانی، سموم کشاورزی و پسماند‌ها به تالاب انزلی، کمبود سطل زباله در مسکن مهر شهرستان هشترود و ورود فاضلاب روستاها و ساخت و سازهای غیرمجاز به تالاب «زریوار» مریوان، اشاره کرد.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۸۲ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۲۸ گزارش منابع رسمی است، در استان های گلستان، آذربایجان غربی، خراسان جنوبی، خوزستان، زنجان، مازندران، اردبیل، فارس، گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، ایلام، چهارمحال و بختیاری، همدان، اصفهان، البرز، و خراسان رضوی، بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.

بر اساس گزارشات منابع رسمی در هفته ای که سپری شد، بیش از ۵۲ تن چوب جنگلی که حاصل جمع آوری ۶ گزارش منابع رسمی است، در استان های فارس، گیلان، زنجان و همدان کشف و ضبط شده و ۶ متهم در این خصوص به مرجع قضائی معرفی شدند.

به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان قم، یک متهم به شکار غیر مجاز در قم به دلیل تکرار و تعدد تخلفات، به سه سال حبس تعزیری و به دلیل شکار دو عدد کل و بز، در دادگاه بدوی به پرداخت مبلغ یک میلیارد ریال ضرر و زیان، محکوم شد.

در این رابطه سعدی نقشبندی  مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان، پرونده‌های تشکیل شده در حوزه قاچاق چوب و زغال را در هشت ماه نخست امسال ۵۲ فقره عنوان کرد و افزود: تنها در این مدت ۳۱۲ متر مکعب چوب قاچاق از قاچاقچیان کشف شده که نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته روند افزایشی داشته است.

همچنین مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل گفت: “با تلاش ماموران یگان حفاظت محیط زیست و انجام گشت و کنترل مستمر در زیستگاه‌های استان در ۹ ماه امسال ۳۵۶ مورد پرونده تخلف در حوزه صید و شکار تشکیل شد. در این مدت ۳۰ قبضه سلاح غیرمجاز شکار و ۵۹ قبضه سلاح مجاز شکار توسط ماموران یگان حفاظت محیط زیست استان کشف و ضبط شده است.”

از سوی دیگر، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در خصوص آینده محیط زیست استان هشدار داده و  ابراز نگرانی کرد و گفت: کشفیات تخلفات شکار و صید در ۹ ماهه سال جاری بیشتر از میانگین ۱۰ ساله گذشته در استان بوده است.”

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاهد بحران آلودگی هوا در کشور بودیم. به طوری که در شهرهای تبریز، تهران، اصفهان و اهواز وضعیت آلودگی هوا برای عموم ناسالم اعلام شد.

همچنین دستکم هوای ۱۸ شهر دیگر کشور نیز از جمله مشهد، شادگان، ماهشهر، سوسنگرد، شوشتر، اراک، کرج، ساوجبلاغ، نظرآباد، بجنورد، آبادان، مسجدسلیمان، کاشان، شیراز، ارومیه، قم، یزد و قزوین، برای گروه های حساس جامعه ناسالم اعلام شد.

در هفته ای که گذشت سخنگوی سازمان اورژانس کشور نیز از استقرار آمبولانس ها در هفت شهر به دلیل بحران آلودگی هوا خبر داد.

روایت‌ها از علت بحران آلودگی هوا متفاوت است و هر مسئولی تفسیر خود را دارد. برخی می‌گویند که سوزاندن مازوت در صنایع سنگین هوا را چنین آلوده کرده و برخی هم آن را تکذیب می‌کنند.

«عیسی کلانتری» رئیس سازمان حفاظت محیط‌ زیست کشور در این خصوص گفت: “عامل اصلی این وضعیت «مازوتِ سوزانده‌شده در صنایع سنگین و خودروهای دیزلی» هستند.”

این در حالی است که محمد درویش، فعال محیط‌زیست، سازمان حفاظت محیط‌زیست را به عنوان متهم شماره یک این اتفاقات نام برد و گفت: “سازمان محیط‌ زیست باید بگوید کجا، چه زمانی و چند بار هشدار رسمی و قانونی به آنها داده است. مگر می‌شود وزارت نفت این کشور بدون هماهنگی با ریاست‌جمهوری همچنان از مازوت استفاده کند؟ آیا آقای کلانتری این هشدار را داده است؟”

رئیس مرکز هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط‌زیست در واکنش به اخبار استفاده نیروگاه‌ها از سوخت مازوت گفت: “بارها در جلساتی که در بالاترین سطح هم برگزار می شد و همچنین طی مکاتبات رسمی متعدد لزوم رعایت استانداردهای استفاده از سوخت در نیروگاه ها مطرح شده و حتی اگر از سوخت مازوت هم استفاده می شود، باید میزان سولفور سوخت در حد استاندارد بوده به طوری که زیر یک درصد وزن حجمی باشد و در صورتی که امکان تزریق سوخت مایع استاندارد فراهم نباشد، نیروگاه باید فیلترهای مخصوصی برای جذب آلاینده های منتشره داشته باشد.”

به دنبال صحبت های رئیس سازمان حفاظت محیط‌ زیست کشور زهرا نژادبهرام و آرش حسینی میلانی دو عضو شورای شهر تهران خواستار توقف استفاده از سوخت مازوت شدند و خواستار ورود قوه قضاییه به این موضوع شدند.

از سوی دیگر، ایرج رضایی دبیر شورای اسلامی شهر اراک عنوان کرد: “دستگاه‌های مسئول نامه می‌زنند که درباره آلودگی صحبت نکنید.”

حسین شهیدزاده، مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز اعلام کرد: “شرکت کنترل کیفیت هوا بر خلاف اسمش، هیچ‌گونه ابزار کنترلی در اختیار ندارد و کار آن بیشتر تحقیقاتی و مشاوره است”

در این حوزه، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: “مطالعات نشان می دهد هر سال حدود ۴۰ هزار نفر در کشور به دلیل مواجهه با غلظت آلایندگی ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون (PM۲.۵ ) در هوا جان خود را از دست می دهند که این تعداد تقریبا معادل ۱۰ درصد کل موارد فوتی ها است.”

طی هفته گذشته، روابط عمومی حفاظت محیط زیست استان تهران، با اعلام خبر پلمب سه واحد ریخته گری، گفت: در پی مصوبات کارگروه شرایط اضطرار آلودگی هوا، این اداره نسبت به ابلاغ ۳۰ اخطاریه تعطیلی فعالیت تا اطلاع ثانوی به واحد‌های ریخته گری و تولید بتن آماده مستقر در حوزه استحفاظی، ارسال پیامک هشدار به مسئولان و واحد‌های صنعتی و کمیته مدیریت بحران اقدام کرد. کارشناسان و ماموران اجرایی این اداره از ابتدای هفته گذشته تاکنون نسبت به ۲۶۰ مورد پایش مناطق مختلف و واحد‌های آلاینده هوا اقدام و با بیش از ۱۵ مورد پسماندسوزی برخورد داشته اند که با توجه به حضور عاملان در سه مورد، اخطاریه زیست محیطی نیز به متخلفان ابلاغ شد. همچنین در این هفته  تاکنون ۱۰ مورد تعطیلی و توقف فعالیت واحد‌های آلاینده صورت پذیرفت و سه واحد ریخته گری که بدون توجه به هشدار و اخطاریه ابلاغی، فعال بوده و موجبات تشدید آلودگی هوا را فراهم آورده بودند، پلمب شدند.”

همچنین بنابر اعلام روابط عمومی اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اصفهان پیرو دریافت حکم دادستانی و در ادامه پایش‌های ویژه زیست محیطی در شرایط پایداری هوا، سه واحد ریخته گری پلمب شد.

بحران پسماند

از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده می‌توان به جاری شدن لکه‌های نفتی در رودخانه بهون گناوه اشاره کرد

از سوی دیگر، حسن خلیل‌آبادی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، ری و تجریش در دویست و شصت و دومین جلسه رسمی این شورا در تذکری به شهرداری تهران، گفت: “پیرو مذاکرات مجازی و شفاهی با پیروز حناچی، شهردار تهران، نسبت به تاسیس مرکز تفکیک زباله در نزدیکی محل مسکونی انتهای منطقه ۲۰ و ابتدای حریم منطقه ۱۹ تهران که متاسفانه در محدوده جغرافیایی شهرری قرار دارد و این اقدام مورد نگرانی و اعتراض شدید مردم شده که به حق هم معترض هستند، به شهرداری تهران تذکر می‌دهم.”

خلیل‌آبادی با تاکید بر اینکه روزانه ۹ هزار تن پسماند به ری گسیل داده می‌شود، عنوان کرد: “آیا این حجم از زباله برای ری کافی نیست؟ بر درد مردم شهرری و این زخمی که بر پیکر این شهر تاریخی و مذهبی است با این اقدامات جدید نمک نپاشید.”

همچنین خبرگزاری تسنیم گزارشی از وضعیت بغرنج تالاب انزلی منتشر کرد که در آن آمده است، با توجه به وضعیت تالاب بین‌المللی انزلی مردم استان گیلان همچنان شاهدان عینی جان دادن این تالاب ارزشمند هستند. اما اصلی‌ترین مسائلی که وضعیت تالاب بین‌المللی انزلی را به این وضعیت بغرنج رسانده در واقع ورود فاضلاب‌های صنعتی، خانگی، بیمارستانی، سموم کشاورزی و پسماند‌ها و گیاهان مهاجمی همچون آزولا و سنبل آبی است که علاوه بر آلودگی بستر آن، کاهش میزان آب، حیات تالاب را نیز به‌شدت در وضعیت نگران‌کننده قرار داد.

خبرگزاری رکنا نیز در گزارشی عنوان کرد، به علت کمبود سطل زباله در مسکن مهر شهرستان هشترود، زباله های مردم در کنار خیابان رها شده و این امر باعث آلودگی محیط زیست منطقه شده است.

همچنین رئیس اداره حفاظت محیط زیست مریوان ورود فاضلاب روستاها و ساخت و سازهای غیرمجاز به سمت تالاب «زریوار» را از عوامل تهدیدکننده این تالاب جهانی نام برد و گفت: “ساخت و سازهای شهر به طرف تالاب زریوار بعد از اخذ مصوبات مختلف همچنان وجود دارد و هر چند فاضلاب شهری قطع شده اما فاضلاب سه روستا از ضلع شرقی همچنان به درون دریاچه می‌ریزد.”