
حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۶۸ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش، در یک هفته اخیر ۱۰۷ شکارچی و صیاد غیرمجاز بازداشت شدند، ۹ قاچاقچی چوب به مراجع قضائی معرفی شدند. بعلاوه رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری باشت از ارسال ۴۰ پرونده قطع درختان، قاچاق چوب و زغال در عرصه منابع طبیعی این شهرستان به مراجع قضایی طی سال جاری خبر داد. بر اساس اعلام دادستان عمومى و انقلاب فیروزکوه، رئیس اداره کل میراث فرهنگى و گردشگرى این شهرستان به دلیل عدم رعایت ضوابط و ملاحظات زیست محیطی بازداشت به مرجع قضایی معرفی شد. در همین ایام در سایه فقدان تجهیزات اطفای حریق و بی توجهی مسئولان بیش از ۵۲.۵ هکتار از مراتع و جنگلهای دو استان کشور طعمه حریق شد. همچنین فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان نسبت به وقوع حریق احتمالی در ارتفاعات هشدار داد و گفت که از ابتدای هفته جاری تاکنون ۳۷ مورد حریق در ارتفاعات استان رخ داده است. از سوی دیگر طی یک هفته گذشته دستکم هوای ۱۸ شهر برای گروههای حساس ناسالم اعلام شد. با وجود اینکه هشت ایستگاه کنترل کیفیت هوا در پایتخت ایران شاخص بالا ۲۰۰ را نشان میدهند، بسیاری از مسئولین معتقدند که تنها کاری که می توانند در این زمینه انجام دهند تذکر دادن است. همچنین رییس اداره حفاظت محیط زیست آبادان از طرح شکایتی علیه پالایشگاه و پتروشیمی آبادان به دلیل انتشار آلایندگی در هوا و ورود پساب به رودخانه خبر داد. در حوزه تولید پسماند نیز میتوان به تخلیه غیر اصولی زباله در شهرستان های شوشتر و گتوند، مرگ ده ها فلامینگوها در تالاب آلوده انزلی و همچنین صدور اخطاریه زیست محیطی به شهرداران شال و اسفرورین از بابت نحوه نامناسب مدیریت دفع پسماند اشاره کرد.
ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.
بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست
یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگلها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی میشود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی هفتهای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۱۰۷ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۲۴ گزارش منابع رسمی است، در استان های آذربایجان غربی، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، گلستان، سمنان، چهار محال و بختیاری، همدان، زنجان، مازندران، لرستان، خوزستان، خراسان شمالی، فارس، اصفهان و خراسان جنوبی بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.
بر اساس گزارشات منابع رسمی در هفته ای که سپری شد، بیش از ۶۶ تن چوب جنگلی که حاصل جمع آوری ۷ گزارش منابع رسمی است، در استان های سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی، اردبیل، یزد و گیلان کشف و ضبط شده و ۹ متهم به مرجع قضائی معرفی شدند.
در این میان بر اساس اعلام دادستان عمومى و انقلاب فیروزکوه، رئیس اداره کل میراث فرهنگى و گردشگرى این شهرستان به دلیل عدم رعایت ضوابط و ملاحظات زیست محیطی بازداشت به مرجع قضایی معرفی شد.
بعلاوه رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری باشت از ارسال ۴۰ پرونده قطع درختان، قاچاق چوب و زغال در عرصه منابع طبیعی این شهرستان به مراجع قضایی طی سال جاری خبر داد.
حق تنفس و هوای پاک
بر اساس گزارشها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیونها و قراردادهای بینالمللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای تهران ۲۷۱، مشهد ۱۳۴، اراک ۱۳۷، قزوین ۱۰۹، اهواز ۱۵۱، کرمانشاه ۱۱۵، ارومیه ۱۱۹، قم ۱۳۴، تبریز ۱۵۴، بجنورد ۱۴۶، کرج ۱۸۰، اصفهان ۱۸۰، فردیس ۱۶۰، ساوجبلاغ ۱۶۳، نظرآباد ۱۷۳، ماهشهر ۱۱۷، شادگان ۱۱۴ و ارومیه ۱۲۴ عنوان شد که برای گروههای حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) ناسالم است.
با وجود اینکه هشت ایستگاه کنترل کیفیت هوا در کلان شهر تهران شاخص بالا ۲۰۰ را نشان میدهد، بسیاری از مسئولین معتقدند که تنها کاری که می توانند در این زمینه انجام دهند تذکر دادن است. برخی دیگر از کارشناسان نیز می گویند که با وجود وضعیت بنفش شاخص آلایندگی هوای تهران، این کلان شهر باید تخلیه و یا حداقل چند روزی تعطیل شود. با این اوصاف تابحال تصمیمی بابت بهبود این روند از سوی مسئولین اتخاذ نشده است.
در این میان رییس اداره حفاظت محیط زیست آبادان گفت: از ابتدای سال تاکنون اداره حفاظت محیط زیست آبادان به پالایشگاه و پتروشیمی آبادان بابت انتشار آلایندگی در هوا و ورود پساب به رودخانه در چند نوبت اخطار داده است ولی توجهی به این اخطارها نشد. نهایتا طبق وظیفه قانونی علیه شرکت پالایش نفت و پتروشیمی آبادان شکایتی تنظیم شد و تحویل مراجع قضایی آبادان گردید.
به طور کلی جنگلها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا میشود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس میدهد. از این رو میبایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.
در هفته ای که گذشت منابع رسمی اعلام کردند که بیش از ۵۲.۵ هکتار از جنگلها و منابع طبیعی کشور در استان های گلستان و گیلان طعمه آتش شد. آتشی که در فقدان تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت شده نیز گسترش پیدا کرده و فعالان زیستمحیطی بارها از بیتوجهی مقامهای دولتی انتقاد کردهاند.
همچنین فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان نسبت به وقوع حریق احتمالی در ارتفاعات هشدار داد و گفت: از ابتدای هفته جاری تاکنون ۳۷ مورد حریق در ارتفاعات استان رخ داده است.
در این میان فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از وقوع ۱۳۷ فقره حریق در جنگل ها و مراتع استان در سال جاری خبر داد که طی این آتش سوزی ها، ۲۳۱ هکتار از اراضی مرتعی و جنگلی استان دچار حریق شده است.
بحران پسماند و آلاینده های محیط زیستی
از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده میتوان به تخلیه غیر اصولی زباله در شهرستان های شوشتر و گتوند اشاره کرد. به گفته فرماندار شوشتر، زبالهها در این مناطق به روش سنتی دفن میشود و این موضوع در آینده خطرات جدی و غیر قابل جبرانی به دنبال دارد.
به گفته وی؛ شهرداران شهرهای تابعه شهرستانهای شوشتر و گتوند باید با همفکری مشاور، در ۲ هفته آینده مکانی مناسب با رعایت اصول و متناسب با ظرفیت شهرستانها برای دفن زبالهها مشخص کنند، در غیر این صورت باید شاهد یک بحران زیست محیطی در پی تخلیه غیر اصولی زباله در این مناطق باشیم.
از سوی دیگر، سرپرست معاونت سیاسی امنیتی استانداری هرمزگان گفت: تخلیه نخالههای ساختمانی منبع بیماری سالک است و از مجموع زبالههای قابل بازیافت، تنها پنج درصد به صورت اصولی دفن و یا بازیافت میشوند و مابقی به صورت غیراصولی دفن شده و شیرابههای آلوده کننده آنها وارد زمین میشود.
در این میان نماینده مردم انزلی در خصوص افزایش آلایندگی در تالاب انزلی و مرگ ده ها فلامینگو در پی آن گفت: برای مبارزه با گیاه مهاجم سنبل آبی، محیط زیست دستگاه مدرنی خریداری کرده اما در آن را گوشهای پارک کرده است! این درحالی است که تالاب انزلی با اینگونه مهاجم، دست به گریبان است. وی حجم زیاد انباشت رسوب در تالاب انزلی را به جهت جنگلتراشیهایی بالادست عنوان و تصریح کرد: تا زمانی که این روند ادامه دارد، هر اقدامی در تالاب بهدلیل بالا آمدن آب و رسوبگذاری بیشتر نتیجهبخش نخواهد بود.
بعلاوه رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بویین زهرا از صدور اخطاریه زیست محیطی به شهرداران شال و اسفرورین برای نحوه نامناسب مدیریت دفع پسماند خبر داد و گفت: بدنبال شکایات مردم شال و اسفرورین مبنی بر انتشار بوی دود ناشی از آتش گرفتن زبالهها در محل دفع زباله شال و اسفرورین، از سایت پسماند مذکور بازدید شد و مشاهدات و بررسیها حاکی از مدیریت نامناسب دفع پسماندهای مربوطه بود، به نحوی که پخش و پراکندگی و آتش زدن زباله ها، آلودگیهای آب، خاک و هوا را مسبب شده بود و تهدیدی علیه بهداشت عمومی محسوب میشد.