نگاهی به گزارشات محیط زیستی دو هفته اخیر در ایران؛ تهران در سال گذشته فقط ۲ روز هوای پاک داشت

حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت دچار صدماتی شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۴۰ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده است. در دو هفته‌ اخیر، دستکم ۲۲ صیاد و شکارچی غیرمجاز بازداشت و به مراجع قضائی معرفی شدند. بعلاوه بیش از ۲۰ تن چوب جنگلی قاچاق در استان یزد کشف و ضبط شده و مجموعا ۲ متخلف در این راستا بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. در این بازه زمانی، شاخص کیفی هوا دستکم در ۲۲ شهر ناسالم برای گروه‌های حساس و یا ناسالم برای تمام گروه‌ها اعلام شد و در برخی از روزها، میزان آلاینده‌ها در زاهدان به ۲۳ برابر حد مجاز رسید. همچنین به گفته سرپرست شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، در سال ۱۴۰۰ تهران فقط ۲ روز شرایط پاک را تجربه کرد. طی دو هفته گذشته منابع طبیعی و جنگلی در استان های خوزستان، سیستان و بلوچستان و کهگیلویه و بویراحمد دچار حریق شدند و مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان از مهار آتش‌سوزی در تالاب بین‌المللی شادگان خبر داد و گفت که ‌این آتش‌سوزی احتمالا در اثر بی‌احتیاطی گردشگران و یا صیادان غیرمجاز در منطقه رخ داده است. همچنین بحران‌های ناشی از سو مدیریت در مقوله پسماند و آلاینده های محیط زیستی در برخی از نقاط کشور همچنان ادامه دارد.

ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

طی دو هفته‌ای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۲۲ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۰ گزارش منابع رسمی است، در استان های قزوین، آذربایجان غربی، تهران، خراسان جنوبی، مرکزی، گلستان و خوزستان بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند.

همچنین طی هفته گذشته بیش از ۲۰ تن چوب قاچاق در استان یزد کشف و ضبط شده و دستکم ۲ متهم در این خصوص بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند.

همچنین رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان مریوان از شناسایی چهار نفر از عاملان قطع درختان جنگلی این شهرستان خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

بر اساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی دو هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای تهران ۹۴، اصفهان ۱۴۶، اراک ۱۰۶، قصرشیرین ۴۲۰، سجزی ۱۵۳، مبارکه ۱۰۵، اهواز ۱۶۰، شوشتر ۱۶۹، اندیمشک ۱۵۹، بندر امام ۱۳۷، بهبهان ۱۳۲، دزفول ۱۵۶، رامشیر ۱۴۹، سوسنگرد ۱۵۸، شادگان ۱۶۳، ماهشهر ۱۲۲، شوش ۱۳۶، ایذه ۱۱۰، حمیدیه ۱۰۵، مشهد ۱۴۸، سرپل ذهاب ۱۶۰، کرج ۱۱۹، در وضعیت هشدار برای ساکنین و یا ناسالم برای تمام گروه‌ها اعلام شد.

همچنین در برخی از روزها، میزان آلاینده‌ها در زاهدان به ۲۳ برابر حد مجاز رسید.

در گزارشی دیگر سرپرست شرکت کنترل کیفیت هوای تهران گفت: سال ۱۴۰۰ در شرایطی به پایان رسید که طی آن در مجموع ۲ روز شرایط پاک، ۲۴۹ روز شرایط قابل قبول، ۱۰۸ روز ناسالم برای گروه‌های حساس و ۶ روز ناسالم برای همه اقشار در پایتخت ثبت شد.

شاخص کیفیت هوا (Air Quality Index = AQI) معیاری برای تعیین روزانه کیفیت هوا و میزان ارتباط آن با سطوح سلامتی افراد است که جزئیات آن در پی می آید:

از صفر تا ۵۰ در شرایط پاک (سبز)، ۵۱ تا ۱۰۰ در شرایط سالم (زرد و حد مجاز استاندارد یا حد سلامت)، ۱۰۱ تا ۱۵۰ در شرایط ناسالم برای گروه حساس (نارنجی)، ۱۵۱ تا ۲۰۰ در شرایط ناسالم برای همه (قرمز)، ۲۰۱ تا ۳۰۰ در شرایط بسیار ناسالم (بنفش) و ۳۰۱ تا ۵۰۰ در شرایط خطرناک (ارغوانی) تعیین شده‌ است.

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو باید مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در همین زمینه طی دو هفته گذشته منابع طبیعی و جنگلی در استان های خوزستان، سیستان و بلوچستان و کهگیلویه و بویراحمد دچار حریق شدند که تا کنون از میزان خسارات وارده، اطلاعاتی منتشر نشده است.

 همچنین مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان از مهار آتش‌سوزی در تالاب بین‌المللی شادگان خبر داد و گفت: ‌این آتش‌سوزی احتمالا در اثر بی‌احتیاطی گردشگران و یا صیادان غیرمجاز در منطقه رخ داده است.

از دیگر گزارشات محیط زیستی میتوان به مشکل جایگاه زباله در شهرستان ابهر اشاره کرد.

فرماندار ابهر در این خصوص گفت: شیرابه‌های جاری از این جایگاه باعث ایجاد آلودگی زیست‌محیطی شده و تهدیدی برای آب‌های زیرزمینی است. همچنین جایگاه در منطقه‌ای قرار گرفته است که وزش باد باعث جابه‌جایی زباله‌ها می‌شود.

بر اساس گزارشی دیگر حریم رودخانه سالور در نسیم‌شهر بهارستان به محلی برای دفن زباله و نخاله‌های ساختمانی توسط شهرداری نسیم‌شهر تبدیل شده و همچنان این آلودگی محیط زیستی ادامه دارد.

سرپرست اداره حفاظت از محیط زیست شهرستان بهارستان نیز از صدور و ابلاغ ۱۷۴ اخطاریه زیست محیطی، جمع آوری ۶ واحد آلاینده، معرفی ۱۳ واحد آلاینده برای پرداخت عوارض آلایندگی، پلمب یک کارگاه ذوب پلاستیک و ۲۴۵ مورد برخورد قانونی با تخلیه پساب، پسماند و ضایعات سوزی در سال ۱۴۰۰ خبر داد.