حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۵۵ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شده اند. بر اساس این گزارش در دو هفته اخیر دستکم ۴۰ شکارچی و صیاد متخلف و ۲۳ قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضائی معرفی شدند. طی دو هفته گذشته بیش از ۴۴ تن چوب جنگلی قاچاق کشف و ضبط شد. در همین راستا رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سردشت از کشف و ضبط ۴۰ تن چوب قاچاق طی سال گذشته در این شهرستان خبر داد. طی این مدت شاخص کیفی هوا در شهرهای قصر شیرین، بوکان، ساوه، کرمانشاه، کنگاور، تبریز، تهران، شیراز و بیرجند، ناسالم برای گروه های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و هوای شهرهای اراک، اصفهان، شازند، نظر آباد و لرستان برای تمام گروه ها ناسالم اعلام شد. از گزارشاتی که در حوزه پسماند منتشر شده است می توان به بحران پسماند در کرمان اشاره کرد. از سوی دیگر رییس اداره حفاظت محیط زیست کاشان از پلمب یک مرکز پزشکی درمانی در این شهرستان خبر داد. از دیگر اخبار مهم در این حوزه میتوان به کشته شدن دو محیط بان منطقه حفاظت شده “فیله خاصه” استان زنجان در درگیری با متخلفان بر اثر اصابت گلوله سلاح جنگی، اشاره کرد.
ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.
بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست
از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگلها،حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی میشود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.
طی دو هفته گذشته، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۴۰ شکارچی و صیاد متخلف که حاصل جمع آوری ۱۴ گزارش منابع رسمی است، در استان های اردبیل، اصفهان، ایلام، خراسان رضوی، خوزستان، زنجان، فارس، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان، لرستان و مازنداران بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.
در همین زمینه فرمانده یگان حفاظت اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان از شناسایی و بازداشت ۳۶۴ متخلف شکار و صید طی سال گذشته در این استان خبر داد.
همچنین یگان حفاظت محیط زیست خراسانجنوبی اعلام کرد: “از ابتدای سال جاری تاکنون ۶ شکارچی غیر مجاز در خراسان جنوبی دستگیر شدند”.
بر اساس گزارشات منابع رسمی در هفته ای که سپری شد، بیش از ۴۴ تن چوب جنگلی قاچاق که حاصل جمع آوری ۱۱ گزارش منابع رسمی است، در استان های آذربایجان غربی، چهارمحال و بختیاری، زنجان، سمنان، گیلان و مازندران، کشف و ضبط شده و دستکم ۲۳ متهم به مرجع قضائی معرفی شدند.
در همین راستا رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سردشت از کشف و ضبط ۴۰ تن چوب قاچاق طی سال گذشته در این شهرستان خبر داد.
در خبری دیگر مدیرکل حفاظت محیطزیست چهارمحال و بختیاری اعلام کرد: “سال گذشته ماموران محیط زیست با ۴۱۸ مورد تخلف زیستمحیطی برخورد و ۵۱۰ متخلف زیست محیطی را در استان شناسایی و به مراجع قضایی معرفی کردند”.
حق تنفس و هوای پاک
بر اساس گزارشها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیونها و قراردادهای بینالمللی در این زمینه ندارد.
طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای قصر شیرین ۱۱۹، بوکان ۱۳۵، ساوه ۱۲۴، کرمانشاه ۱۳۲، کنگاور ۱۴۳، تبریز ۱۰۸، تهران ۱۱۸، شیراز ۱۲۱ و بیرجند ۱۵۷، ناسالم برای گروه های حساس (بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و کودکان) و هوای شهرهای اراک، اصفهان، شازند، نظر آباد و لرستان برای تمام گروه ها ناسالم اعلام شد.
در همین راستا معاون نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی اعلام کرد: “سال گذشته شمار روزهای هوای ناسالم در بجنورد مرکز استان نسبت به سال ماقبل آن ۵.۵ درصد افزایش یافت بطوریکه مردم این شهر در سال گذشته ۱۹۸ روز هوای سالم و ۱۰۶ روز نیز هوای پاک استنشاق کردند”.
به طور کلی جنگلها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا میشود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس میدهد. از این رو میبایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.
در هفته ای که گذشت بیش از ۳۰ هکتار از تالاب قره قشلاق بناب، ارتفاعات کردلان دشتی در منطقه تنگ شور و ارتفاعات شمال شرق آبدان بوشهر، ۲ هکتار از مراتع را در منطقه کوه سیاه واقع در استان فارس، دچار حریق شد.
در همین راستا رئیس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شیراز، کل ماموریتهای این سازمان در سالی که گذشت را ۱۳ هزار و ۳۳۹ مورد حادثه و ارائه ۱۷ هزار و ۸۰۹ ساعت خدمات ایمنی اعلام کرد و گفت: “حریق مراتع و علفزارها با سه هزار و ۴۰۵ مورد رتبه نخست آتش سوزیها در سال ۹۹ را به خود اختصاص داد”.
بحران پسماند و آلاینده های محیط زیستی
از گزارشاتی که در این راستا طی یک هفته گذشته منتشر شده میتوان به بحران پسماند در کرمان اشاره کرد. مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمان در این خصوص گفت: “معضل جدی محیط زیست در استان کرمان بعد از کمبود آب به عنوان نخستین معضل، دفع نامناسب زباله ها و پسماندها است”.
همچنین مدیر کل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه اعلام کرد: “۳۵ درصد از ۱۰۰درصد فاضلاب شهر کرمانشاه تصفیه و ۶۵ درصد بدون تصفیه وارد رودخانه قرهسو میشود که این فاجعه زیستی و غیرقابل قبول است”.
از سوی دیگر رییس اداره حفاظت محیط زیست کاشان از پلمب یک مرکز پزشکی درمانی در این شهرستان خبر داد و گفت: “پس از مشاهده نقض قوانین زیست محیطی از سوی این مرکز درمانی متخلف از سوی کارشناسان اداره حفاظت محیط زیست کاشان، در راستای اجرای مصوبههای کارگروه مدیریت پسماند کاشان و مدیریتی صحیح پسماندهای پزشکی مراکز درمانی از طریق مراجع قضایی پیگیری و با دستور دادستان شهرستان نسبت به پلمب مرکز متخلف انجام شد. چندین اخطار به این مرکز درمانی متخلف زیست محیطی داده شده بود که به دلیل ترتیب اثر ندادن و رعایت نکردن پلمب شد”.
وی با اشاره به اجرای طرح پایش مراکز پزشکی، عفونی و بیمارستانی از سه ماه آخر سال ۹۹ تاکنون افزود: “افزون بر ۱۰ مرکز دارای آلایندگی زیست محیطی در این مدت اخطار گرفتند که تمامی آنها جز یک مرکز که نسبت به پلمب آن اقدام شد، آلایندگی را رفع کردند. ۲۴ واحد بهعنوان صنایع آلاینده این شهرستان شناسایی شدند”.
در همین زمینه مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر عنوان کرد: “شعبه دوم دادگاه عمومی-حقوقی شهرستان کنگان به درخواست این اداره کل برای یکی از شرکتهای صنعتی آلاینده، احضاریه زیست محیطی صادر کرده است”.
از دیگر اخبار مهم در این حوزه میتوان به کشته شدن دو محیط بان منطقه حفاظت شده “فیله خاصه” استان زنجان در درگیری با متخلفان بر اثر اصابت گلوله سلاح جنگی اشاره کرد.
فرمانده انتظامی استان زنجان از بازداشت عاملین کشته شدن مهدی مجلل و میکاییل هاشمی محیطبان منطقه حفاظت شده فیله خاصه خبر داد و گفت: “اطلاعات پلیس و تحقیقات صورت گرفته حاکی از این است که این دو محیطبان برای پرهیز از اقدامات غیرقانونی، قانون به کارگیری سلاح را رعایت کرده و قصد دستگیری آنان را در محیط حفاظت شده داشتند، ولی متهمان در اقدامی غافل گیرانه این دو محیطبان را به ضرب گلوله کشتند”.
در خبری دیگر نماینده مردم سردشت و پیرانشهر در مجلس شورای اسلامی گفت: “امکانات برای حفاظت از منابع طبیعی سردشت محدود است”.
همچنین مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان اعلام کرد: “تنها چهار درصد تالاب گاوخونی رطوبت دارد و ۹۶ درصد آن خشک شده است”.
از سوی دیگر در پی خشک شدن بخش قابل توجهی از دریاچه بختگان، بستر مناسبی برای فلامینگوهای مهاجر که به دریاچه بختگان آمده اند وجود ندارد.
Hoghoghebashar.iran 