حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت مورد صدمه واقع شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۷۵ واقعه محیط زیستی ایران است که در روزهای اخیر منتشر و به هدف آگاهی سازی گردآوری شدهاند. بر اساس این گزارش در هفتهای که گذشت قریب به ۵۰ منطقه از جنگلها و منابع طبیعی کشور از جمله در خانمیرزا، طارم، زنجان، کازرون، فسا، آباده، نیریز، شیروان، همدان، سیریک، یاسوج، رستم، قم، علیآباد، پناهگاه حیات وحش میانکاله، کرج، منطقه شکار ممنوع دربند مشکول، قزوین، ساوه، سپیدان، بیضا، اهواز، کاشان، مهریز، اراک، گیلانغرب، ششده، سمیرم، پاسارگاد، بویراحمد، کوهرنگ، باشت، یزد، بهمئی، گردنه اسدآباد، تهران، ایذه، درگز، فیروزآباد، دامغان، پارک ملی تندوره، مشکان، فریدن، مهاباد، بدره، گتوند، شهربابک، منطقه حفاظت شده ارژن پریشان و نطنز دچار حریق شدند. مدیرکل بازرسی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور در این خصوص عوامل انسانی را باعث ۹۰ درصد آتشسوزی عرصههای منابع طبیعی عنوان کرد و محمد سجادی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری قم از کمبود تجهیزات و ادوات سبک برای مهار آتش سوزی منابع طبیعی خبر داد. در این هفته ۲۶ شکارچی غیرمجاز و قاچاقچی چوب و ۵ عامل آتش سوزی در جنگلها بازداشت شدهاند. همچنین مدیر کل حفاظت محیط زیست لرستان از دستگیری عاملان مرگ ماهیهای رودخانه خرم آباد خبر داد. در خبری دیگر معاون فنی حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در خصوص خطر انقراض گوزن زرد ایرانی هشدار داد. در خصوص واحد های آلاینده زیست محیطی هم یک واحد دانه بندی شن و ماسه در شهرستان کامیاران پلمب و متصدی یک واحد آلاینده در شهرستان ری به پرداخت جزای نقدی و ۲ سال حبس محکوم شد.
ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از سویی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید حجم آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.
حق تنفس و هوای پاک
بر اساس گزارشها، سالانه تعداد پر شماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. این مشکل که علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیونها و قراردادهای بینالمللی در این زمینه ندارد.به طور کلی جنگلها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا میشود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس میدهد. از این رو میبایست مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.
در هفتهای که گذشت قریب به ۵۰ منطقه از جنگلها و منابع طبیعی کشور از جمله در خانمیرزا، طارم، زنجان، کازرون، فسا، آباده، نیریز، شیروان، همدان، سیریک، یاسوج، رستم، قم، علیآباد، پناهگاه حیات وحش میانکاله، کرج، منطقه شکار ممنوع دربند مشکول، قزوین، ساوه، سپیدان، بیضا، اهواز، کاشان، مهریز، اراک، گیلانغرب، ششده، سمیرم، پاسارگاد، بویراحمد، کوهرنگ، باشت، یزد، بهمئی، گردنه اسدآباد، تهران، ایذه، درگز، فیروزآباد، دامغان، پارک ملی تندوره، مشکان، فریدن، مهاباد، بدره، گتوند، شهربابک، منطقه حفاظت شده ارژن پریشان و نطنز دچار حریق شدند.
از این میان فقط آمار خسارت وارده به تعداد کمی از این مناطق اعلام شد که آن هم حدود ۶۴۹ هکتار عنوان شد.
مدیرکل بازرسی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور عوامل انسانی را باعث ۹۰ درصد آتشسوزی عرصههای منابع طبیعی عنوان کرد و گفت: “شهروندان برای جلوگیری از وقوع آتشسوزی در عرصههای منابع طبیعی از انداختن ته سیگار و بطریهای شفاف یا شیشهای در طبیعت پرهیز کنند”.
بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران، سال ۹۸ بیش از ۴۰ هزار هکتار از منابع طبیعی کشور طعمه حریق شد.
محمد سجادی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری قم با اشاره به کمبود تجهیزات و ادوات سبک برای مهار آتش سوزی عنوان کرد: “تجهیزات سبک مهار آتش در سطح مراتع و مزارع در استان نقش تعیینکننده دارد و بخش سلفچگان و خلجستان در مبحث آتشسوزی مراتع بشدت آسیبپذیر هستند اما از تجهیزات لازم برای مهار آتش برخوردار نیستند”.
همچنین بالغ بر ۵ نفر از عوامل آتشسوزیهای اخیر در سطح جنگلها و مراتع کشور بازداشت شدند.
در برخی از روزهای هفته گذشته هوای شهرهای بجنورد با شاخص ۱۰۵، اراک ۱۱۲، کرمانشاه ۱۱۳، مشهد ۱۱۷، قم ۱۰۴، زابل ۱۰۶ و خرمآباد ۱۲۵ در شرایط ناسالم برای گروههای حساس اعلام شد.
بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیست
یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگلها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی میشود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.
طی هفتهای که گذشت، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دستکم ۲۶ شکارچی و قاچاقچی چوب که حاصل جمع آوری ۱۸ گزارش منابع رسمی است، در بردسکن، نیشابور، چالوس، آمل، ساری، قیروکارزین، بجستان، اهواز، پارک ملی لار، طبس، سقز، کرمان، نهبندان، محمودآباد، آستانهاشرفیه، رودسر، میاندورود بازداشت و به مراجع قضایی ارجاع داده شدند.
همچنین مدیر کل حفاظت محیط زیست لرستان گفت: “پس از تحقیق و بررسی درباره علت مرگ تعداد زیادی از ماهیان و آبزیان رودخانه خرم آباد مشخص شد یک واحد تولید الکل در شهرک صنعتی شماره ۲، با ریختن پساب صنعتی به رودخانه باعث مرگ این آبزیان شده است که با دستگیری عاملان مرگ ماهیها پرونده قضایی برای متخلفان تشکیل شد، ضمن اینکه درخواست پلمپ کارخانه را نیز اعلام کردهایم”.
حیات وحش
حیاتوحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته میشود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین میکند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بیرویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیاط وحش را در معرض انقراض قرار داده است.
از آخرین گزارشات منتشر شده در این خصوص میتوان به اظهارات معاون فنی حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در خصوص کاهش جمعیت گوزن زرد ایرانی اشاره کرد.
حجت جباری با بیان اینکه جزیره اشک دریاچه ارومیه یکی از زیستگاههای مناسب حیات گوزن زرد ایرانی در دنیا به شمار میرود افزود: خشک سالی، ورود گونههای گوشت خوار از جمله پلنگ، شغال و روباه به جزیره، کمبود علوفه، تداوم شرایط بحرانی دریاچه ارومیه از مهمترین عوامل تهدید حیات گوزن زرد ایرانی و کاهش جمعیت این گونه در سالهای اخیر است که این گونه نادر و ارزشمند را در معرض انقراض قرار داده”.
بحران پسماند و آلاینده های زیست محیطی
در سال ۱۳۸۱ قسمتی از عرصه جنگلی به گستره حدود سه هزار متر تحت عنوان “کشک ” واقع در ۱۰ کیلومتری کلاردشت بدون تائیدیه زیست محیطی و طراحی مهندسی برای تخلیه ، دفع و دفن زباله حدود ۱۹ روستا و یک شهر به شهرداری این کلاردشت واگذار شد و اکنون تلنبار انبوه زباله در محدودهای از عرصههای جنگلی کلاردشت این روزها به عنوان دغدغه و یکی از چالشهای جدی زیستمحیطی و بهداشتی در این شهرستان مطرح شده که عدم پیگیری به این موضوع خسارات جبران ناپذیری به محیط زیست منطقه وارد میکند.
همچنین معاون نظارت و پایش حفاظت محیط زیست کردستان گفت: “یک واحد دانه بندی شن و ماسه در شهرستان کامیاران به دلیل عدم رعایت ضوابط محیط زیستی و تهدید علیه بهداشت و سلامت عمومی پلمب شد”.
در خبری دیگر زهره عبادتی اظهار کرد: “اداره محیط زیست شهرستان ری از یک سال گذشته پیگیر پرونده این واحد تصفیه دوم روغن در مراجع قضایی بود که سرانجام فرد متخلف به پرداخت ۱۰۰ میلیون ریال جزای نقدی و ۲ سال حبس محکوم شد”.
از دیگر اخبار محیطی زیستی این هفته میتوان به توقیف یک دستگاه کامیون حمل بتن در شهرستان نوشهر اشاره کرد که به صورت غیرمجاز اقدام به تخلیه پساب معدنی در داخل رودخانه ماشلک کرده بود.
در خصوص منابع آبی کشور هم مدیرعامل شرکت آب منطقه ای زنجان وضعیت منابع آبی بیشتر دشتهای استان را بحرانی برشمرد و اظهار داشت: “افت سالانه سطح سفرههای آب زیرزمینی، علاوه بر کاهش نزولات جوی، حکایت از برداشتهای بی رویه دارد”.
همچنین معاون پایش اداره کل محیط زیست خراسان شمالی گفت: “فرونشست دشتها نتیجه عدم اختصاص کامل حق آبه زیست محیطی در این استان است”.
Hoghoghebashar.iran 